Έχει Όρια η Ελευθερία Λόγου και Έκφρασης;

Η Ελευθερία Λόγου και Έκφρασης είναι ένα από τα πιο σημαντικά δικαιώματα παγκοσμίως και έχει κατοχυρωθεί από εθνικές, ευρωπαϊκές και διεθνείς συνθήκες, οι οποίες δεσμεύονται να την προστατεύουν από οποιαδήποτε απειλή. Το τελευταίο διάστημα έχει ξεκινήσει, όμως, ένα debate σχετικά με το εάν η ελευθερία λόγου και έκφρασης έχει κάποιους περιορισμούς. Μπορεί, λοιπόν, μια δημοκρατική χώρα να επιβάλει κυρώσεις σε ανθρώπους, παρά την ύπαρξη αυτού του δικαιώματος;



Το Άρθρο 7 της -μη δεσμευτικής- Οικουμενικής Διακήρυξης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, που έθεσε τις βάσεις για την απαγόρευση της ρητορικής μίσους, αναφέρεται στην ίση προστασία όλων έναντι των διακρίσεων σε βάρος της Διακήρυξης, καθώς και έναντι της παρακίνησης για διάκριση. Η ελευθερία της έκφρασης προστατεύεται από την Ευρωπαϊκή Σύμβαση των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ), τον Αφρικανικό Χάρτη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Λαών, και την ΑΣΔΑ στα Άρθρα 10, 13 και 9 αντίστοιχα.


Τι σημαίνει ελευθερία λόγου (και τύπου);


1. Κάθε πρόσωπο έχει δικαίωμα στην ελευθερία έκφρασης. Το δικαίωμα αυτό περιλαμβάνει την ελευθερία γνώμης και την ελευθερία λήψης ή μετάδοσης πληροφοριών ή ιδεών, χωρίς την ανάμειξη δημοσίων αρχών και αδιακρίτως συνόρων.

2. Η ελευθερία των μέσων μαζικής ενημέρωσης και η πολυφωνία τους είναι σεβαστές.


Κατανοούμε, λοιπόν, πως καθένας από εμάς έχει δικαίωμα για ελεύθερη μετάδοση και λήψη πληροφοριών, κάτι το οποίο πρέπει να γίνεται απόλυτα σεβαστό από κάθε δημοκρατικό καθεστώς. Πολλοί, όμως, είναι αυτοί που υποστηρίζουν πως σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, η ελευθερία λόγου και έκφρασης πρέπει να περιορίζεται, ειδικότερα για ζητήματα δημοσίου συμφέροντος. Στην κατηγορία αυτή ανήκει και ο τύπος για τον οποίο ισχύουν τα εξής δικαιώματα και υποχρεώσεις, σύμφωνα με το ελληνικό σύνταγμα:


1. Kαθένας μπορεί να εκφράζει και να διαδίδει προφορικά, γραπτά και δια του τύπου τους στοχασμούς του τηρώντας τους νόμους του Kράτους.

2. O τύπος είναι ελεύθερος. H λογοκρισία και κάθε άλλο προληπτικό μέτρο απαγορεύονται.

3. H κατάσχεση εφημερίδων και άλλων εντύπων, είτε πριν από την κυκλοφορία είτε ύστερα από αυτή, απαγορεύεται.

Kατ' εξαίρεση επιτρέπεται η κατάσχεση, με παραγγελία του εισαγγελέα, μετά την κυκλοφορία:

α) για προσβολή της χριστιανικής και κάθε άλλης γνωστής θρησκείας,

β) για προσβολή του προσώπου του Προέδρου της Δημοκρατίας,

γ) για δημοσίευμα που αποκαλύπτει πληροφορίες για τη σύνθεση, τον εξοπλισμό και τη διάταξη των ενόπλων δυνάμεων ή την οχύρωση της Xώρας ή που έχει σκοπό τη βίαιη ανατροπή του πολιτεύματος ή στρέφεται κατά της εδαφικής ακεραιότητας του Kράτους,

δ) για άσεμνα δημοσιεύματα που προσβάλλουν ολοφάνερα τη δημόσια αιδώ, στις περιπτώσεις που ορίζει ο νόμος.


Ιδιαίτερη θέση στην ελευθερία του λόγου και της έκφρασης έχει η σάτιρα. Πολλές φορές θιγόμενοι από την σάτιρα πολιτικοί, δημόσια πρόσωπα και απλοί πολίτες προσπάθησαν να καταδικάσουν την χιουμοριστική έκφραση λόγου. Η μόνη, ίσως, περίπτωση που η σάτιρα μπορεί να είναι καταδικάσιμη είναι εάν μεταδίδονται από τον εκάστοτε κωμικό, ψευδή στοιχεία που βλάπτουν την ανθρώπινη αξιοπρέπεια του θιγόμενου. Ακόμη και εκεί, όμως, η αξιολόγηση των στοιχείων είναι πολύ προσεκτική πριν από κάθε απόφαση.


Υπάρχει εκμετάλλευση της ελευθερίας του λόγου;



Πολλοί είναι οι πολίτες που, εκμεταλλευόμενοι την ελευθερία λόγου, διαδίδουν δικές τους ακραίες αντιλήψεις, "λερώνοντας" το ιερό αυτό δικαίωμα που είναι συνταγματικά κατοχυρωμένο. Στην χώρα μας, πιο συγκεκριμένα, μπορεί κάποιος να εκφράσει ελεύθερα τις ακραίες πολιτικές του απόψεις, αλλά σύμφωνα με τον αντιρατσιστικό νόμο, θα οδηγηθεί στα δικαστήρια, εάν οι απόψεις του υποκινούν μίσος και βία ενάντια σε κοινωνικές ομάδες που ζουν στην χώρα μας. Στο όνομα της ελευθερίας του λόγου, όμως, άνθρωποι με ακραίες απόψεις, είτε αυτές αφορούν συγκεκριμένες εθνότητες, είτε θρησκείες, είτε φύλα κλπ, υποστηρίζουν πως πρέπει να εκφράζουν και αυτοί την δική τους ιδεολογία. Υπάρχει, όμως, μια σημαντική διαφορά μεταξύ ελευθερίας του λόγου και κατάχρησής της, με σκοπό την προώθηση και παρακίνηση ακραίων πράξεων με στόχο συγκεκριμένες κοινωνικές ομάδες.


Σε πιο επίκαιρα παραδείγματα, κατάχρηση της ελευθερίας του λόγου γίνεται και από αρκετούς συνωμοσιολόγους σχετικά με τον Κορωνοϊό. Όπως είδαμε και παραπάνω, υπάρχει περιορισμός του δικαιώματος της ελευθερίας του λόγου, όσον αφορά ζητήματα της δημόσιας σφαίρας. Ο Κορωνοϊός, λοιπόν, αποτελεί ένα θέμα δημόσιας υγείας και συνεπώς δεν μπορεί να είναι δεκτή οποιαδήποτε άποψη που αφορά στην αντιμετώπιση, πρόληψη και στην πορεία της καθημερινότητας εν μέσω της πανδημίας. Αποδεκτές είναι μόνο οι επιστημονικά αποδεδειγμένες απόψεις των ειδικών ιατρών που ασχολούνται με τις λοιμώξεις. Δεν έχει την ίδια βαρύτητα μια άποψη ενός ειδικά εκπαιδευμένου στις λοιμώξεις ιατρού, με την άποψη ενός δημόσιου υπαλλήλου ή ενός επιχειρηματία, πάνω στο ίδιο ζήτημα.


Αυτό που πρέπει να κατανοήσουμε είναι πως το Σύνταγμα προστατεύει την ελευθερία του λόγου, αλλά όχι το ψέμα. Εάν, λοιπόν, δημοσιευτεί και αναπαραχθεί από πολλούς μια δημοσίευση στο facebook, η οποία θα αναφέρει πως ο Κορωνοϊός είναι μια συνωμοσία των ισχυρών του κόσμου, με στόχο την αποδυνάμωση των λαών, πως ο Κορωνοϊός δεν υπάρχει και πως δεν πρέπει να φοράμε μάσκες και να κρατάμε αποστάσεις, θα μπορεί δυνητικά να καταδικαστεί ως ψευδής και ως επικίνδυνη για την δημόσια υγεία.


Μια παρόμοια περίπτωση θα μπορούσε να αποτελεί και το εξής υποθετικό παράδειγμα:


"Ανακοίνωση: Έλληνες και Ελληνίδες, ας ενωθούμε όλοι μαζί για να καταπολεμήσουμε την κοινωνική ομάδα των Εβραίων που βρίσκονται στην χώρα μας. Δεν αξίζουν ίση μεταχείριση με εμάς και πρέπει να τιμωρηθούν για τον ύπουλο χαρακτήρα τους".


Αυτό το παράδειγμα αποτελεί μια υποθετική άποψη που μπορεί να κοινοποιήσει ένας πολίτης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Αρχικά, βλέπουμε πως υποκινεί σε βία κατά μιας κοινωνικής ομάδας, χαρακτηρίζει με ρατσιστικό τρόπο μια κοινωνική ομάδα και προβάλει επίσης ατεκμηρίωτα στοιχεία για την συγκεκριμένη ομάδα πολιτών. Επομένως, δεν μπορούμε να υπερασπιζόμαστε την ελεύθερη έκφραση του υποθετικού αυτού πολίτη, γιατί προβάλει μια αντίθετη εικόνα από αυτή ενός δημοκρατικού κράτους και μάλιστα παρακινεί και στον περιορισμό της ελευθερίας άλλων κοινωνικών ομάδων. Θα μπορούσε τότε να πει κανείς πως η επιβολή της άποψης των λοιμωξιολόγων για την χρήση μάσκας, περιορίζει την δική τους ελευθερία στο δικαίωμα της ζωής. Ένα τέτοιο επιχείρημα είναι προφανώς άκυρο και χρησιμοποιείται έντονα από ανθρώπους που θέλουν να προβάλλουν τις δικές τους απόψεις σχετικά με την πανδημία του Κορωνοϊού. Σε μια δημόσια υγειονομική κρίση, προτεραιότητα έχει η διάσωση όσο περισσότερων ζωών γίνεται. Για να γίνει αυτό, οι ειδικοί επιστήμονες δίνουν οδηγίες που πρέπει οι πολίτες να ακολουθήσουν, όχι για να περιοριστεί η ελευθερία τους, αλλά για να σωθούν ζωές.



Είναι απόλυτα κατανοητό πως οι συνεχείς αναφορές των μέσων ενημέρωσης σε νεκρούς και κρούσματα Κορωνοϊού είναι κουραστικές και προκαλούν μόνο φόβο και άγχος. Είναι επίσης κατανοητό πως πολύς κόσμος επιλέγει, πλέον, τα social media ως πηγή ενημέρωσης, γιατί έχει απογοητευτεί από τα παραδοσιακά μέσα ενημέρωσης. Όμως, πρέπει να σκεφτόμαστε με καθαρό μυαλό. Δεν μπορούμε να θεωρούμε έμπιστη μια ανώνυμη πηγή πληροφόρησης, η οποία κάνει λόγω για "μυστικά που θα σας αποκαλύψω", για "ανώνυμες πηγές μου είπαν κάτι που δεν ξέρετε" κλπ. Η αλήθεια δεν κρύβεται πίσω από ανώνυμες πηγές και posts που υποκινούν σε ακραίες πράξεις. Η αλήθεια έχει πρόσωπο φανερό και δεν φοβάται, ώστε να πρέπει να κρυφτεί.


Σκεφτείτε το εξής απλό παράδειγμα:


Όταν έχουμε πρόβλημα με τα υδραυλικά συστήματα, καλούμε τον υδραυλικό. Όταν έχουμε πρόβλημα με το δέρμα μας, επισκεπτόμαστε έναν δερματολόγο. Όταν θέλουμε να βρούμε ένα βιβλίο, πηγαίνουμε στη βιβλιοθήκη. Δεν μπορούμε να πάμε στον δερματολόγο για τα υδραυλικά μας και δεν μπορούμε σίγουρα να δανειστούμε ένα βιβλίο από έναν υδραυλικό. Επομένως, δεν είναι λογικό να εμπιστευόμαστε τους λοιμωξιολόγους, όσον αφορά την λοίμωξη του Κορωνοϊού;


Ζούμε σε ακραίες εποχές και σε μια περίοδο που η ελευθερία του λόγου "λερώνεται" από ανθρώπους που θέλουν να την εκμεταλλευτούν για να περάσουν τις δικές τους απόψεις και να παρακινήσουν τον κόσμο στην πραγμάτωση αυτών. Η ελευθερία του λόγου συνοδεύεται πάντοτε από την δημοκρατία και η δημοκρατία με τα άκρα είναι δύο λέξεις που δεν ταιριάζουν. Η δημοκρατία με το μίσος και τον ρατσισμό είναι τελείως αντίθετες έννοιες. Η δημοκρατία και η παρακίνηση σε πράξεις που βλάπτουν το δημόσιο συμφέρον δεν μπορούν να συνυπάρξουν.


"Υπάρχει μια λεπτή γραμμή μεταξύ της ελευθερίας του λόγου και του μισαλλόδοξου λόγου. Η ελευθερία λόγου προκαλεί διάλογο, ενώ η μισαλλοδοξία προκαλεί βία και αρνητισμό"





Πηγές: https://powerpolitics.eu/ https://www.liberal.gr/ https://www.echr.coe.int/documents/convention_ell.pdf


Πηγές Φωτογραφιών: history.com medium.com share.america.gov newyorker.com



188 προβολές0 σχόλια