Γεωπολιτική Νίκη για την Κίνα οι Σπάνιες Γαίες

Γράφει η Ευστρατία Ζάχου


Οι προσπάθειες της Ευρώπης για μία Πράσινη Συμφωνία, προσβλέπουν σε γενναίες επενδύσεις σε τεχνολογίες φιλικές προς το περιβάλλον. Στόχος είναι η μείωση της ρύπανσης και η αποκατάσταση της βιοποικιλότητας, μέσω της αποδοτικής χρήσης των διαθέσιμων πόρων αφενός, αφετέρου μέσω της στήριξης της καινοτομίας σε διάφορους τομείς της οικονομίας, όπως είναι αυτός της ενέργειας. Η Ευρώπη θα χρειαστεί να εξασφαλίσει σημαντικά αποθέματα σε Σπάνιες Γαίες για την υλοποίηση του φιλόδοξου αυτού σχεδίου, γεγονός που την καθιστά αυτόματα όμηρο όλων εκείνων που έχουν εδραιώσει την κυριαρχία τους στην εξόρυξη και την επεξεργασία των Σπάνιων Γαιών. Αλήθεια, τι γνωρίζουμε για τις Σπάνιες Γαίες;



Αρχικά θα πούμε πως πρόκειται για μία ομάδα 17 χημικών στοιχείων που βρίσκονται σε αφθονία (οξύμωρο το ότι αποκαλούνται «Σπάνιες») και συναντώνται διάσπαρτα σε μικρές συγκεντρώσεις στο υπέδαφος. Η σπανιότητά τους οφείλεται στη δυσκολία εξόρυξης και επεξεργασίας τους, καθότι πρόκειται για μία διαδικασία ιδιαίτερα επιβλαβή για το περιβάλλον και δαπανηρή σε ότι έχει να κάνει με τον περιορισμό των επιπτώσεων που προκαλούν τα υποπροϊόντα της σε αυτό. Οι Σπάνιες Γαίες χρησιμοποιούνται για την κατασκευή μίας ευρύτατης γκάμας προϊόντων υψηλής τεχνολογίας και θεωρούνται ζωτικής σημασίας για την παραγωγή καθαρής ενέργειας, καθώς και για τις βιομηχανίες ηλεκτρονικών. Η υφιστάμενη προσφορά αρκετών κρίσιμων μετάλλων κατευθύνεται στην παραγωγή έξυπνων κινητών και τηλεοράσεων, οπτικών ινών και ηλεκτρονικών υπολογιστών. Κάποιες σπάνιες γαίες χρησιμοποιούνται σε επαναφορτιζόμενες μπαταρίες για υβριδικά αυτοκίνητα καθώς και για τη λειτουργία κινητήρων σε ηλεκτρικά οχήματα.


Ενδεχόμενη έλλειψή τους θα μπορούσε να απειλήσει τη βιωσιμότητα διαφόρων κλάδων που δραστηριοποιούνται στην παραγωγή ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές. Η ζήτηση κρίσιμων μετάλλων που χρησιμοποιούνται για την κατασκευή ανεμογεννητριών και ηλιακών κυψελών θα πρέπει να κλιμακωθεί τα επόμενα χρόνια -καθώς η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει δεσμευτεί να μειώσει έως το 2050 τις εκπομπές αερίων διοξειδίου του άνθρακα σε ποσοστό της τάξης του 80-95% σε σχέση με τα επίπεδα του 1990. Το γεγονός ότι η Ευρώπη διαθέτει αποθέματα σπάνιων γαιών δεν την καθιστά απαραίτητα και αυτάρκη σε ότι έχει να κάνει με τον εφοδιασμό της. Το πρόβλημα με τις σπάνιες γαίες είναι αρκετά σύνθετο και σχετίζεται κυρίως με την εξόρυξη και την επεξεργασία τους. Η πρωτοκαθεδρία της Κίνας εν προκειμένω δε σχετίζεται με τον όγκο των κοιτασμάτων που φιλοξενεί στο υπέδαφός της (ελέγχει μόλις το 30% των παγκόσμιων αποθεμάτων). Η Κίνα είναι ισχυρή για το λόγο ότι διαθέτει τις απαιτούμενες υποδομές, και μάλιστα σε ευρεία κλίμακα, γεγονός που της επιτρέπει να το κάνει οικονομικά σε σχέση με άλλες ανταγωνίστριες χώρες.



Βέβαια, σε πολλές των περιπτώσεων, οι ποσότητες σπάνιων γαιών κρίνονται απαγορευτικές για αξιοποίηση. Σε άλλες πάλι, παρατηρείται μία στοιχειώδη επάρκεια σε διαθέσιμες ποσότητες, αλλά δεν υπάρχει η τεχνογνωσία της διύλισης. 'Η ακόμα και στην περίπτωση που συμβαίνουν οι δύο εκδοχές, μπορεί το κόστος της παραγωγής να είναι σημαντικά υψηλό. Το πρόβλημα αυτό θα μπορούσε να αντιμετωπιστεί μόνο με συνέργειες, και σίγουρα όχι μεμονωμένα. Οι υποδομές, οι διαδικασίες κατεργασίας των εξορυσσόμενων ορυκτών, τα κονδύλια ξεπερνούν τις δυνατότητες μίας μόνο εταιρείας ή ενός κράτους. Και σίγουρα, οι προσπάθειες ανακύκλωσης έχουν κάποιο νόημα, όμως τα αποτελέσματα είναι βέβαιο ότι θα έχουν περιορισμένη εμβέλεια. Θα μπορούσε για παράδειγμα η ανακύκλωση να εξασφαλίσει κάποια παραγωγή σε τοπικό επίπεδο. Όμως οι ανάγκες είναι τεράστιες.


Αν υπάρχει ένα πράγμα που θα πρέπει να γνωρίζουμε για τα σπάνια μέταλλα και το πόσο σημαντικά είναι αυτά για τη σύγχρονη τεχνολογία είναι πως η Κίνα σήμερα μονοπωλεί το εμπόριό τους. Πρόκειται επί της ουσίας για μία πραγματική κυριαρχία που της παρέχει το δικαίωμα να κινείται όπως θέλει, ακόμα και ανορθόδοξα. Ένας τεχνικός περιορισμός για παράδειγμα στις ποσότητες μετάλλων όταν η Κίνα το αποφασίσει, θα μπορούσε να προκαλέσει πιέσεις στις τιμές τους. Ήδη, η χώρα έχει απειλήσει δύο φορές κατά το παρελθόν κάνοντας χρήση της πρωτοκαθεδρίας της στην αγορά των σπάνιων γαιών. Η πρώτη ήταν το 2010 όταν δημιουργήθηκε διπλωματικό επεισόδιο με την Ιαπωνία για την κυριότητα νησιών στη θάλασσα της Ανατολικής Κίνας και η δεύτερη το 2019 στις εμπορικές της διαπραγματεύσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής. Ο κόσμος εκχώρησε την μεταλλευτική δραστηριότητα στην Κίνα, γιατί απλά η τελευταία διέθετε φθηνά εργατικά χέρια και εθελοτυφλούσε μπροστά σε όρους οικολογικής επιβάρυνσης.



Μπροστά στη στρατηγική απειλή της Κίνας, μένει να δούμε πως θα ανταποκριθεί η παγκόσμια αγορά και για το αν θα υπάρξει πολιτική βούληση ικανή να καθορίσει τα μελλούμενα. Οι ανησυχίες των βιομηχάνων και των κρατών στηρίζονται σε αντικειμενικά στοιχεία. Η παγκόσμια ζήτηση σπάνιων γαιών αυξάνεται κάθε χρόνο με φρενήρη ρυθμό. Δίχως τη συνεισφορά αυτών των μετάλλων, μεγάλο μέρος της σύγχρονης τεχνολογίας και πολλές της εφαρμογές δεν μπορούν να είναι καν εφικτές. Όλα αυτά συνιστούν επαρκείς λόγους για την αφύπνιση των διάφορων πολιτικών φορέων προκειμένου να εξασφαλιστεί μια σχετική αυτονομία ανεφοδιασμού σε σπάνιες γαίες.

56 προβολές0 σχόλια