Επανάσταση 1821 με Άρωμα Γυναίκας

Γράφει η Κατερίνα Τόσκου


Σήμερα 25 Μαρτίου 2021, γιορτάζουμε τα 200 χρόνια από την ελληνική επανάσταση ενάντια στον Τούρκο κατακτητή. Άξιοι αναφοράς και φόρων τιμής είναι αρκετοί αγωνιστές και αγωνίστριες που με μεγάλη ανδρεία και θάρρος πήραν τα άρματα και ρίχτηκαν στον αγώνα. Σίγουρα, οι άνδρες πολεμιστές ήταν οι κύριοι πρωταγωνιστές του αγώνα, ωστόσο άξια αναφοράς είναι και η συνεισφορά των γυναικών σε αυτή την προσπάθεια, ειδικά λαμβάνοντας υπόψη τις κοινωνικές νόρμες του 19ου αιώνα.


Ο γυναικείος πληθυσμός από όλο το γεωγραφικό πλάτος της Ελλάδας και μη, έπαιξε σημαντικό ρόλο, τόσο στην επαγρύπνηση του έθνους, όσο και στην εξέλιξη του αγώνα μέχρι τη στιγμή της απελευθέρωσης. Αγωνίστριες από όλες τις κοινωνικές τάξεις συνέβαλλαν ανιδιοτελώς στον αγώνα με ιδιαίτερη τόλμη και αποφασιστικότητα. Άλλες, προσφέροντας ολόκληρες τις περιουσίες τους συντηρώντας πλοία και στρατεύματα κι άλλες παίρνοντας το τουφέκι. Πολλές φυσιογνωμίες αποτέλεσαν έμπνευση στον ελλαδικό και ευρωπαϊκό χώρο καταφέρνοντας την κοινοποίηση των σκοπών της επανάστασης ζητώντας βοήθεια από πολλούς φιλέλληνες του εξωτερικού.


Πολλές Ελληνίδες έδωσαν την ελπίδα και ενέπνευσαν ευρωπαίες φιλέλληνες κυρίες όλων των τάξεων να συνδράμουν στην προσπάθεια του ελληνικού έθνους, διαδίδοντας τον αγώνα στις χώρες τους και βοηθώντας οικονομικά τους μαχόμενους Έλληνες.


Για πολλά χρόνια η πλειοψηφία των γυναικών αυτών ήταν στο παρασκήνιο, παρότι η συνεισφορά τους είχε μείνει ανεξίτηλη στα δημοτικά τραγούδια, στη τέχνη και σε διάφορες μαρτυρίες και απομνημονεύματα. Αυτό το άρθρο έρχεται να δώσει λίγο φως σε ορισμένες παραμελημένες γυναικείες ιστορικές προσωπικότητες, που η Ιστορία με το πέρασμα των χρόνων ήταν επιεικής μαζί τους ώστε να μη λησμονηθεί το όνομά τους.


Οι γυναίκες της Φιλικής Εταιρείας


Όπως είναι αρκετά γνωστό, τον «φιλικό όρκο» επιτρεπόταν να δώσουν μόνο οι άνδρες μέλη της εταιρείας. Ωστόσο, με τη πάροδο του χρόνου, κατάφεραν να δώσουν τον όρκο και αρκετές γυναίκες που βοήθησαν σημαντικά χρηματοδοτώντας τον αγώνα και προσφέροντας πληροφορίες ή αγωνιστικές υπηρεσίες στον ελληνικό αγώνα.


Ελισάβετ Υψηλάντη

Τέτοια χαρακτηριστική περίπτωση ήταν η Ελισάβετ Υψηλάντη, η «Πρωτομάνα των Φιλικών», μητέρα του Δημητρίου και του Αλέξανδρου Υψηλάντη, η οποία έρχεται πρώτη να χρηματοδοτήσει τον ανερχόμενο αγώνα. Στο αρχοντικό της, στις 16 Φεβρουαρίου 1821, συγκεντρώθηκαν οι Φιλικοί για να αποφασίσουν την ημερομηνία της επανάστασης. Μέσα από απομνημονεύματα που αφορούν τον υιό της Αλέξανδρο Υψηλάντη μαθαίνουμε για το πόσο σημαντική ήταν η συμβολή της τόσο ηθικά όσο και υλικά για το σημαντικό αυτό ξεκίνημα.


Η Ρωξάνη Σούτσου, γυναίκα του Μιχαήλ Σούτσου, είναι μια ακόμη γυναίκα που συμμετείχε ενεργά. Μάλιστα, από επιστολή που σώζεται ως σήμερα, τεκμηριώνεται ότι είχε μεγάλη γνώμη για διάφορα οργανωτικά ζητήματα της εταιρείας, ζητήματα που γνώριζαν μάλιστα λίγοι άντρες.


Δόμνα Βισβίζη

Το ίδιο και η Δόμνα Βισβίζη, με καταγωγή από την Θράκη, συμμετείχε ενεργά στον αγώνα στο πλευρό του άνδρα της, Χατζή Αντώνη Βισβίζη. Μετά το θάνατό του, αφιερώθηκε στον έργο της Φιλικής Εταιρείας και ανέλαβε η ίδια ως καπετάνισσα, διοικώντας τις θαλάσσιες επιχειρήσεις τους στην Εύβοια, διατηρώντας και εξοπλίζοντας η ίδια ορισμένα πλοία από τη περιουσία της.


Η Μαριγώ Ζαραφοπούλα, βοήθησε στη προστασία της εταιρίας έπειτα από την προδοσία των μυστικών της οργάνωσης στους Τούρκους από το Φιλικό Ασημάκη Θεοδώρου. Χρησιμοποιώντας, λοιπόν τις γνωριμίες της με πολλούς αξιωματούχους, κατάφερε να δίνει πληροφορίες στους Φιλικούς για τις εξελίξεις της προδοσίας. Με την επιρροή και τον πλούτο της κατάφερε να σώσει Έλληνες αιχμαλώτους, όπως τους γιούς του Π. Μαυρομιχάλη από την Κωνσταντινούπολη και χρηματοδότησε ενεργά τον αγώνα. Η ίδια έπαιξε το ρόλο του κατάσκοπου για να εξυπηρετήσει τον Κολοκοτρώνη και τον Υψηλάντη.


Σουλιώτισσες


Οι Σουλιώτισσες

Οι Σουλιώτισσες αναμφίβολα έχουν αφήσει ανεξίτηλα σημάδια στην ελληνική ιστορία, αρκεί μόνο να ακούσουμε τα δημοτικά τραγούδια και να θυμηθούμε το χορό του Ζαλόγγου. Ηρωίδες, μαχήτριες, γεμάτες θάρρος και ανδρεία, όχι μόνο αντιστάθηκαν βάζοντας τέλος οι ίδιες στη ζωή τους, όπως έκανε η Ελένη Μπότσαρη, αλλά δε δίστασαν να πάρουν τα άρματα βοηθώντας τους άντρες ενάντια στους κατακτητές. Η Χάιδω Γιαννάκη Σέχου, η Δέσπω Μπότση, η Χρυσούλα Μπότσαρη, η Δέσπω Φώτου Τζαβέλα καθώς και η Μόσχω Τζαβέλα συμμετείχαν ενεργά στην αντίσταση.


Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Μόσχω Τζαβέλα, σύζυγος του Λάμπρου, η οποία έμεινε στην ιστορία για τη γενναία αντίσταση που έδειξε απέναντι στον Αλή Πασά σε μια προσπάθειά του να καταλάβει το Σούλι. Επικεφαλής 400 γυναικών επιτέθηκε στους πολεμιστές του Αλή αιφνιδιάζοντάς τους και τρέποντάς τους σε φυγή. Αυτό το επίτευγμα όχι μόνο έμεινε ανεξίτηλο στην λαϊκή παράδοση αλλά γέμισε δέος και τους Οθωμανούς.


Μεσολογγίτισσες


Δεν υπάρχει Έλληνας που να μη γνωρίζει τους στίχους του ποιήματος του Διονύσιου Σολομού, «Ελεύθεροι Πολιορκημένοι». Αυτό το ποίημα, μαζί με τις ιστορικές αναφορές είναι αρκετά για να μας πείσουν για το πόσο έντονα πολιορκούνταν το Μεσολόγγι.



Οι Μεσολογγίτισσες, στάθηκαν στο πλευρό των πολεμιστών καθ’ όλη τη διάρκεια της πολιορκίας. Βοηθούσαν στην περίθαλψη των τραυματισμένων και στη μεταφορά πυρομαχικών, δίνοντάς τους ταυτόχρονα θάρρος και κουράγιο να συνεχίσουν τον αγώνα. Ο λιμός και η απόφαση για μια ηρωική έξοδο στο πλάι των ανδρών, κάποιες ντυμένες μάλιστα με αντρικά ρούχα, δείχνουν την μεγάλη τους αυταπάρνηση η οποία μέχρι σήμερα αποπνέει σεβασμό και δέος. Μια εκ αυτών των γυναικών ήταν και η Αλεφαντώ η Μεσολογγίτισσα, η οποία συνελήφθη κατά την έξοδο του Μεσολογγίου.


Πελοποννήσιες

Μέσα από διάφορες ιστορικές αναφορές και διηγήματα έγινε γνωστή η αγωνιστικότητα των γυναικών της Πελοποννήσου. Μια από αυτές ήταν η Πανωραία Βοζίκη, η Σταυριάνα Σάββαινα, γνωστή για τη συμμετοχή της σε αρκετές σημαντικές μάχες, και η Κωνσταντίνα Ζαχαριά, η οποία πήρε τα όπλα προκειμένου να εκδικηθεί τους Τούρκους για το θάνατο του κλέφτη πατέρα της. Έτσι, έγινε επικεφαλής 500 ανδρών αναγκάζοντας τους Τούρκους να κλειστούν στο κάστρο του Μυστρά, αφού πρώτα ύψωσε τη σημαία της επανάστασης στο σπίτι της. Λέγεται μάλιστα πως πυρπόλησε το σπίτι του βοεβόδα της περιοχής προτού τον σκοτώσει ρίχνοντας μάλιστα και την ημισέληνο από των τεμένων.


Μακεδονίτισσες


Ούτε στη Μακεδονία όμως, οι γυναίκες δεν έχασαν το θάρρος τους. Η Νάουσα, η Δοβρά, ο Όλυμπος, η Χαλκιδική, ήταν πόλεις-κέντρα της Ελληνικής Επανάστασης. Μεταξύ άλλων που τα ονόματά τους χάθηκαν δυστυχώς, στη πορεία του χρόνου η Καρατάσαινα και η Ζαφειράκαινα, έπεσαν μαχόμενες υπερασπίζοντας τα ιδανικά της ελευθερίας. Μάλιστα, η Καρατάσαινα, γυναίκα αγωνιστή της Φιλικής Εταιρείας, υπεβλήθη σε αποτρόπαια βασανιστήρια από τους κατακτητές και κατόπιν άρνησής της να εξισλαμιστεί θυσιάστηκε μαζί με τις δύο κόρες της.


Κρητικές


Από μία τέτοια αναφορά δεν θα μπορούσαν να λείπουν και οι Κρητικές, γνωστές για την ανδρεία τους, το ηρωικό τους ήθος και τη περηφάνεια. Αξιομνημόνευτες αναφορές για τις γυναικείες συμμετοχές στον αγώνα γίνονται ιδιαίτερα αντιληπτές το 1866 κατά την πολιορκία της Μονής Αρκαδίου. Γνωστή προσωπικότητα είναι η καπετάνισσα Χαρίκλεια Δασκαλάκη, που έχασε και τα τρία παιδία της στον αγώνα. Τη χαρακτηρίζει το θάρρος της και η δύναμή της να ξεσηκώνει τους πολεμιστές. Αφού διασώθηκε από την Κρήτη, μέχρι το τέλος της ζωής της συμμετείχε ενεργά ως πληροφοριοδότης υπέρ των ελληνικών στρατευμάτων.


Εξαιρετική αναφορά πρέπει να γίνει για να την Αντωνούσα Καστανάκη (ή Καστανοπούλου) και την Ελένη Βάσσου. Η πρώτη με καταγωγή από το χωρίο Κερά Κισσάμου, σε ηλικία 22 χρόνων, επαναστάτησε απέναντι στον τούρκικο ζυγό, συναντώντας τους επαναστάτες στα βουνά. Πήρε μέρος σε πολλές μάχες κατά τα έτη 1866-18869, ενώ αργότερα μπήκε στο σώμα του οπλαρχηγού Κωναταντουλάκη. Οι Τούρκοι μάταια προσπαθούσαν να την εξοντώσουν. Ο Γεώργιος Α’ την ανακήρυξε οπλαρχηγό και με σώμα ανδρών που η ίδια συγκρότησε συνέχισε δυναμικά τον αγώνα στην ηπειρωτική Ελλάδα.


Ενώ, η Ελένη Βάσσου μαζί με τον σύζυγό της, Μαυροβουνιώτη Βάσσο, συμμετείχαν ενεργά στον αγώνα. Ο μεν ως πολεμιστής και η δε ως νοσοκόμα και γραμματέας. Η βοήθειά της ήταν σημαντική για τη λύση της πολιορκίας της Καρυστού, καθώς ήταν η πιο έμπιστη σύμβουλός του σε σημείο που της εμπιστευόταν την αλληλογραφία του με τον Κιουταχή και λάμβανε την άποψή της για όλες τις διαπραγματεύσεις. Η ίδια υποστηρίζοντας μια άλλη πολιτική γραμμή από αυτή του Καποδίστρια έκανε το σπίτι της κέντρο της τότε ελληνικής αντιπολίτευσης.


Από ένα τέτοιο άρθρο δεν θα πρέπει να λείπουν οι πιο ξακουστές Ελληνίδες του 1821, η Λασκαρίνα Μπουμπουλίνα και η Μαντώ Μαυρογένους.


Λασκαρίνα Μπουμπουλίνα

Η Μπουμπουλίνα, αναμφίβολα μια από τις πιο εμβληματικές προσωπικότητες της ελληνικής επανάστασης που μυήθηκε στη Φιλική Εταιρεία, ενέπνευσε με την υπομονή και την ανδρεία της όλο το έθνος. Όλη της η οικογένεια ρίχτηκε, στον αγώνα, προσφέροντας ταυτόχρονα τεράστιο μέρος της περιουσίας και των πλοίων της στην επανάσταση. Η Λασκαρίνα Μπουμπουλίνα προερχόταν από μια οικογένεια βαθιά ταλαιπωρημένη και πάντα αγωνιζόμενη εναντίον των κατακτητών.


Με καταγωγή από την Ύδρα και γεννημένη μέσα στις φυλακές της Κωνσταντινούπολης κατά τη διάρκεια επίσκεψης της μητέρας της στον φυλακισμένο πατέρα της Παναγιώτη Μούρτζινο, μεγάλωσε στις Σπέτσες. Παντρεύτηκε δυο φορές, αλλά και οι δύο άντρες της σκοτώθηκαν από Αλγερινούς πειρατές, αφήνοντας στη διάθεσή της μια τεράστια περιουσία, την οποία διέθεσε εξ ’ολοκλήρου για την επάνδρωση του ελληνικού στόλου με εξοπλισμό και πλοία. Βέβαια αυτό την έθεσε σε πολλούς κινδύνους, καθ’ όλη τη διάρκεια του αγώνα, όμως χάρη στη περιουσία της, την πειθώ και τις σημαντικές της διασυνδέσεις κατάφερε να τις ξεπεράσει, παρέχοντας ανελλιπώς βοήθεια στο μαχόμενο ελληνικό έθνος.


Μαντώ Μαυρογένους

Η Μαντώ Μαυρογένους υπήρξε μια από τις σημαντικότερες γυναίκειες παρουσίες της Επανάστασης και ηγέτιδα διάφορων σημαντικών εκστρατειών. Διέθεσε ολόκληρη τη περιουσία της στον αγώνα, ενώ με δικά της έξοδα εξόπλισε τα ελληνικά πλοία. Μάλιστα, χάρη στην άριστη γνώση της γαλλικής, ιταλικής και της αγγλικής γλώσσας, κατόρθωσε να κοινοποιήσει τους σκοπούς της Επανάστασης σε κυρίες φιλελληνίδες της αστικής και μεσοαστικής τάξης της Γαλλίας και της Αγγλίας με την αποστολή επιστολών. Για το σύνολο των ενεργειών της, ο Ιωάννης Καποδίστριας, της απένειμε το αξίωμα του επίτιμου αντιστράτηγου και της παραχώρησε κεντρικό σπίτι στο Ναύπλιο. Η ίδια δε δημιούργησε ποτέ οικογένεια και πέθανε σε καθεστώς ένδειας και περιφρόνησης.


Αδιαμφισβήτητα ο φιλελληνισμός έπαιξε σημαντικό ρόλο στην έκβαση του αγώνα και συνέβαλε καθοριστικά στην ίδρυση του νέου ελληνικού κράτους. Όλος ο δυτικός κόσμος συγκινήθηκε από το σθένος των Ελλήνων και αγκάλιασαν τα ιδεώδη τους για την ελευθερία. Άνδρες από διάφορες δυτικές χώρες ήρθαν ως πολεμιστές στην Ελλάδα πρόθυμοι να θυσιάσουν τη ζωή τους και πολλές γυναίκες επηρεάζοντας πολιτικά, καλλιτεχνικά και στέλνοντας εμβάσματα, στάθηκαν στο πλάι του ελληνικού έθνους.


Εξέχουσας σημασίας είναι και οι προσπάθειες διάφορων φιλελληνίδων ανά τον κόσμο, οι οποίες συγκινημένες από τη προσπάθεια των Ελληνίδων προσπάθησαν να συμβάλουν με διάφορους τρόπους στον αγώνα. Τόσο η Ευανθία Καΐρη, όσο και η Μαντώ Μαυρογένους με διάφορες επιστολές στις «φίλες της Ελλάδος» ανά τον κόσμο, από την γηραιά ήπειρο ως και την Αμερική, κατάφεραν να κάνουν γνωστό τον ελληνικό αγώνα και τους σκοπούς του.


Αριστοκράτισσες, μέλη βασιλικών οικογενειών και καλλιτέχνες λόγω του υψηλού μορφωτικού τους επιπέδου και της επιρροής τους κατάφεραν να διαδώσουν με μεγάλη επιτυχία τον ελληνικό αγώνα απανταχού.


Madamede Staël

Εξέχουσες γυναικείες προσωπικότητες του εξωτερικού ξεκινώντας από τη Γαλλία είναι η Madamede Staël, η Madame de Récamier, η Madame de Delcombre, η Juliette Lambert-Adam, η Amable Tastu, η Delphine Gay ή de Girardin και η Ελισάβετ Σάντη Λουμάκη-Chenier. Ακολουθούν η Ρωξάνδρα Στρούτζα, η Barbara Julie de Krüdener από την Βαλτική, η πριγκίπισσα Sophia Albertina της Σουηδίας, η πριγκίπισσα της Ορλεάνης Louise Marie Thérèse Charlotte Isabelle d’Orléans, η Δανή καλλιτέχνης Karen Margrethe «Kamma» Rahbek, η ελβετικής καταγωγής Anna Eynard – Lullin και η Πολωνή Emilia Sczaniecka.


Ταυτόχρονα στην Αγγλία ενεργούσαν η Mary Shelley, η Agnes Strickland, η Caroline von Braunschweig-Wolfenbüttel, ενώ στη Γερμανία η Amalia von Imhoff-Helvig, η Friederike Brun, η Louise Brachmann, η βαρόνη Julie Charlotte Dorothea Therese von Richthofen, η Johanna Κinkel και η βαρόνη Marie Espérance von Schwartz. Τέλος, στην μακρινή Αμερική συναντάμε την Αμερικανογαλλίδα Sophie de Marbois-Lebrun, τη Frances Maria Mulligan Hill , την Emilia Field Brewer , την Anna Eynard – Lullin και τη Julia Ward Howe.


Επομένως, η Ιστορία έρχεται να μας διδάξει, ότι στο βωμό της ελευθερίας πρέπει να θυσιάζονται οι προκαταλήψεις και οι αρνητικά φορτισμένες κοινωνικές νόρμες, ειδικά εις βάρος των γυναικών. Χαρακτηριστική είναι η ανδρεία που έδειξαν πλάι στους άνδρες δίχως φόβο απέναντι στα κατακριτικά άλλοτε σχόλια των ομοεθνών τους και προπάντων των Οθωμανών κατακτητών. Αυτό το άρθρο έρχεται για να τιμήσει αυτή την ένδοξη ιστορική στιγμή, φέροντας ευγνωμοσύνη σε όλους τους άνδρες και γυναίκες που θυσιάστηκαν για την ελευθερία, αλλά και να υπενθυμίσει τα ονόματα διάφορων Ελληνίδων και φιλελληνίδων προκειμένου να μη ξεχαστούν από την Ιστορία του έθνους μας.

207 προβολές0 σχόλια