Εl Diablo: Μια κριτική πρόσληψη από την πλευρά της Ιστορίας της Τέχνης και του Οπτικού Πολιτισμού

Γράφει ο Γιώργος Ορφανίδης


Κύπρος, KY

Συμμετοχή στον Διαγωνισμό Τραγουδιού της Eurovision, 2021

Ρότερνταμ, Ολλανδία


Τι ακριβώς συνέβη με το El Diablo;



Στις 25 Νοεμβρίου 2020 το Ραδιοφωνικό Ίδρυμα Κύπρου (ΡΙΚ) ανακοίνωσε ότι η ελληνικής καταγωγής ερμηνεύτρια Έλενα Τσαγκρινού θα εκπροσωπήσει τη χώρα στον εξηκοστό πέμπτο (65ο) Διαγωνισμό Τραγουδιού της Eurovision, οποίος θα διεξαχθεί τον Μάιο του 2021 στο Ρότερνταμ της Ολλανδίας. Η διαδικασία έγινε με απευθείας ανάθεση. Το τραγούδι με τίτλο “El diablo” και σε στίχους των Jimmy “Joker” Thörnfeldt, Laurell Barker, Oxa, και Thomas Stengaard, πράγματι άρχισε να ελκύει το εγχώριο ενδιαφέρον από πολύ νωρίς, καθώς μέχρι πρόσφατα δεν είχε δοθεί σχεδόν καμία πληροφορία για τον τρόπο παρουσίασής του, ενώ είχε ήδη δημοσιοποιηθεί ότι ο γνωστός ελληνικός όμιλος δισκογραφικών εταιρειών και management καλλιτεχνών PANIK ENTERTAIMENT GROUP (Δισκογραφικό Label: Panik Records) ανέλαβε την καλλιτεχνική υποστήριξη και προώθησή του. Στις 24 Ιανουαρίου 2021 η Έλενα Τσαγκρινού ανήρτησε στον προσωπικό της λογαριασμό στο Instagram ότι η πρώτη παρουσίαση (βιντεοκλίπ) του τραγουδιού αναμένεται για τον επόμενο μήνα. Το τραγούδι κυκλοφόρησε επίσημα για πρώτη φορά στο κανάλι της Panik Records στις 24 Φεβρουαρίου 2021. Λίγες ημέρες αργότερα, στις 27 Φεβρουαρίου 2021, το τραγούδι κυκλοφόρησε στο YouTube, επίσης, από την Panik Records. Η σκηνοθεσία του βιντεοκλίπ υπογράφηκε από τον Γεώργιο Μπενιουδάκη και η χορογραφία από την Chali Jennings. Τη συνολική ενδυματολογική επιμέλεια φέρει η Σίλια Κριθαριώτη.



Από τον Γερμανικό Εξπρεσιονισμό και τον Φουτουρισμό στο Bauhaus


Αρχικά, η σκηνοθεσία, το σκηνογραφικό πλαίσιο, και η χορογραφία του βιντεοκλίπ παραπέμπουν γενικά σε μείζονα καλλιτεχνικά ρεύματα του ευρωπαϊκού γίγνεσθαι των αρχών του 20ου αιώνα. Πιο συγκεκριμένα, από τη μια πλευρά, ανιχνεύονται στοιχεία της «κίνησης», της «ορμής» και του «επαναπροσδιορισμού» της χωροταξικής οργάνωσης που πρεσβεύει ο Ιταλικός Φουτουρισμός (Futurismo Italiano) (δύο φάσεις, περ. 1909-1939) ως ένα αντιπροσωπευτικό κίνημα της εκσυγχρονιστικής διάθεσης που χαρακτηρίζει πλέον τον αστικό βίο [1], ενώ από την άλλη, παρατηρούνται σύμβολα και πρότυπα που σχετίζονται με το «γκροτέσκ» συναισθηματοκεντρικό υπόβαθρο του Γερμανικού Εξπρεσιονισμού (Deutschen Expressionismus) (’1910-1930) [2]. Φυσικά, όλα αυτά όπως αναπτύχθηκαν σταδιακά υπό το πρίσμα του σχετικού Οπτικού-Κινηματογραφικού Πολιτισμού, με θεμελιώδη παραδείγματα από όψεις της σκηνοθετικής και σκηνογραφικής απόδοσης των ταινιών Thaïs (1917) και Metropolis (1927).



Επί παραδείγματι, στο Thaïs, ένα έργο του βουβού ιταλικού φουτουριστικού κινηματογράφου σε σκηνοθεσία του Anton Giulio Bragaglia, εντοπίζεται ένα πλήθος γεωμετρικών σχημάτων στην οργάνωση της σκηνογραφίας. Προς επίρρωση, η ευφάνταστη σκηνογραφική απόδοση, επιμέλειας του Enrico Prampolini, εμπεριέχει μια ποικιλία (επι)ζωγραφισμένων – ασπρόμαυρων – γεωμετρικών σχημάτων, τα οποία βρίσκονται σε μια παράλληλη επικοινωνία και συνεχή αλληλεπίδραση με τους πρωταγωνιστικούς χαρακτήρες, δημιουργώντας, εν τέλει, έναν κόσμο ψευδαισθήσεων όπου είναι δύσκολο να διακρίνουμε το γεγονός από τη φαντασία. Μάλιστα, καθώς εκτυλίσσονται τα γεγονότα της πλοκής το σκηνογραφικό ιδεώδες αποκτάει ένα όλο και περισσότερο αφηρημένο υπόστρωμα, το οποίο λειτουργεί σημειωτικά σε μέσο αντικατοπτρισμού της αυξανόμενης ψυχικής σύγχυσης των χαρακτήρων της ταινίας [3].


Στο “El diablo”, τα διαδοχικώς προβαλλόμενα γεωμετρικά στο βάθος ή στο σκηνικό πάτωμα (π.χ. ορθογώνια, κύκλοι) και αποδοσμένα αυτή τη φορά με έντονα χρώματα (π.χ. κόκκινο) σχέδια, υπό τη ρυθμική – έως και αστραπιαία ορισμένες φορές – εναλλαγή του φωτισμού, που συμπληρώνει τον χώρο δράσης της ερμηνεύτριας, και εν συνεχεία των εμφανιζόμενων χορευτών, φανερώνουν μια έντονη και γεμάτη ορμή διάθεση προς εκπλήρωση προσωπικών αναγκών και επιθυμιών, αναδεικνύοντας, αφενός, την οπτική προσέγγιση του υπεραισθητού-ψευδοφανούς, και οπτικοποιώντας αφετέρου, ως έναν βαθμό, την ιδιαίτερη ψυχική κατάσταση της ερμηνεύτριας-πρωταγωνίστριας, όπως υποδηλώνεται από τους στίχους της κρυμμένης fabula του τραγουδιού [4].



Παράλληλα, όσον αφορά το Metropolis, το πρώτο επιστημονικής φαντασίας και αντιπροσωπευτικό δραματικό έργο του Γερμανικού Εξπρεσιονισμού, δύναται να εστιάσουμε στην, κατά μια έννοια, «ψυχεδελική» και πλήρη μεταβαλλόμενων συναισθημάτων (π.χ. περιέργεια, φόβος) φυσιογνωμία της πρωταγωνίστριας, γεγονός που αποτυπώνεται καλλιτεχνικά, συν τοις άλλοις, από την σκηνοθετική απόδοση του ρόλου της ίδιας. Αξιοσημείωτη είναι, μάλιστα, η σκηνή εκείνη, κατά την οποία η πρωταγωνίστρια βρίσκεται στην κορυφή μιας πυραμίδας αποτελούμενης από ανθρώπους [5], θυμίζοντας την πυραμοειδή μορφή που λαμβάνουν κατόπιν ανάλογης ομαδικής τοποθέτησης τα σώματα των χορευτών-συνοδών της ερμηνεύτριας του “El diablo”, λίγο πριν το σκηνοθετικό spannung (κορύφωση) της λήξης του τραγουδιού. Αυτή η «ανύψωση», συμπεριλαμβανομένου και του ό,τι έχει προηγηθεί μέχρι την ολοκλήρωση της, συνδηλώνει μόνο μια παροδικής φύσης εξιλαστήρια κατάσταση, και τέλος μετουσιώνεται σε προσωπικό ψυχικό όπιο βραχείας διάρκειας, που έχει ως σκοπό να ικανοποιήσει συγκεκριμένες, και επίσης, εφήμερου τύπου ανάγκες συνέχισης του βίου, στηλιτεύοντας, ίσως, μέσα από την κατάκτηση του ποθητού, το αίσθημα της μη ευχαρίστησης με το άρτι κεκτημένο που γεννάει ο άνθρωπος, κάθε φορά από τους κόλπους του πλέον αποκτώμενου αγαθού [6].


Βεβαίως, μικρότερης προβολής, όμως, όχι λιγότερο σημαντική σε επίπεδο αισθητικής, θεωρείται η αναφορά που γίνεται στο κοσμοείδωλο του Bauhaus (1919-1936), ήτοι ενός καλλιτεχνικού κινήματος που συνέβαλε καταλυτικά στην (ανα)διαμόρφωση της σύγχρονης απόδοσης, και εν γένει αντίληψης περί του βιομηχανικού σχεδιασμού. Σχετικά με την παραπάνω παρατήρηση, λοιπόν, επισημαίνουμε ότι πρόκειται στην ουσία για μια πτυχή του Bauhaus, που συνδέεται με τη – διστακτική κατά την πρώτη χρονική του φάση – χρήση του νάιλον, καθώς σε μερικά στιγμιότυπα του βιντεοκλίπ, το παρόν υλικό χρησιμοποιείται δίκην ενδύματος, θυμίζοντας λεπτομέρειες από υφαντικά έργα του παραπάνω ρεύματος Τέχνης, όπως εκείνα της Anni Albers [7].


Κλείνοντας, σημειώνουμε ότι τα παρόντα αποτελούν απόσταγμα μιας δομημένης με αναφορές στην Ιστορία της Τέχνης πρότασης. Ωστόσο, αυτό δεν αποκλείει σε καμία περίπτωση την ύπαρξη του υποκειμενικού στοιχείου τόσο στην εν λόγω, όσο και σε κάθε άλλη παρόμοια κριτική πρόσληψη του εξεταζόμενου καλλιτεχνικού-οπτικοακουστικού προϊόντος.

#nocensorshipinart



Αναφορές

[1] Πιο αναλυτικά, για τα χαρακτηριστικά του Ιταλικού Φουτουρισμού σε διάφορες εκφάνσεις της Τέχνης, βλ. Poggi, C. (2009). Inventing futurism: The art and politics of artificial optimism. Princeton, NJ, USA: Princeton University Press. Verdone, M. (1990). Cinema e letteratura del futurismo. Trento: Manfrini. Χαραλαμπίδης, A. (2007). Η τέχνη του εικοστού αιώνα: Ζωγραφική, πλαστική, αρχιτεκτονική. Τόμος Α (2η εκδ.), Θεσσαλονίκη: University Studio Press, σελ. 139-153.


[2] Ειδικότερα, για τα χαρακτηριστικά του Γερμανικού Εξπρεσιονισμού σε ένα φάσμα Τεχνών, βλ. D’Alessandro, S. (2004). German Expressionist Prints: The Marcia and Granvil Specks Collection. New York, NY, USA: Hudson Hills Press. Elger, D. (2007). Expressionism: A revolution in German art (2nd ed.). Koln; London: Taschen. Χαραλαμπίδης, A. (2007). Η τέχνη του εικοστού αιώνα: Ζωγραφική, πλαστική, αρχιτεκτονική. Τόμος Α (2η εκδ.), Θεσσαλονίκη: University Studio Press, σελ. 108-138.


[3] Martinelli, V. (1991). L’incanto perfido di Thais in Immagine, note di storia del cinema. Nuova Serie, 17, pp. 1-7. Επιπρόσθετα, όπως σημειώνει ο Umbro Apollonio, ένας από τους κύριους μελετητές του κινήματος «Τον Φουτουρισμό δεν μπορούμε να κατανοήσουμε και να τον εκτιμήσουμε ακολουθώντας τους συνηθισμένους κανόνες της κριτικής της τέχνης· είναι τέχνη αλλά και μη τέχνη· είναι κάτι περισσότερο και κάτι λιγότερο από τέχνη. Εν πάση περιπτώσει, σίγουρα περιλάμβανε την τέχνη, μια τέχνη που άρχισε να μεταμορφώνεται και που για μερικούς σήμαινε μεταμόρφωση μέχρι θανάτου», βλ. Apollonio, U. (1976). Futurismo (2a ed.). Milano: Gambriele Mazzota Editore, p. 16.


[4] Πρβλ. Δελτίο Τύπου ΡΙΚ, όπως παρατίθεται από διάφορα ΜΜΕ, π.χ. skai.gr «Το τραγούδι το οποίο θα εκπροσωπήσει την Κύπρο στον 65ο διαγωνισμό τραγουδιού της Eurovision, εξιστορεί την περιπέτεια μιας κοπέλας που βρίσκει τον εαυτό της δέσμια σε μια σχέση εκμετάλλευσης μ’ έναν αλήτη, εξού και τον αποκαλεί ‘El diablo’. Πρόκειται για την αιώνια πάλη του κακού με το καλό. Μέσα από αυτή την προβληματική σχέση με σύνδρομα Στοκχόλμης (To σύνδρομo της Στοκχόλμης είναι μια σύνθετη ψυχολογική κατάσταση κατά την οποία το θύμα αρχίζει και τρέφει συναισθήματα συμπάθειας ή/και αγάπης προς το θύτη του) και παρά την παράνοια που βιώνει, στο τέλος λάμπει πάντα η αλήθεια, όπου αποζητά βοήθεια για έξοδο και αποτίναξη των δεσμών σε μια πορεία για ελευθερία. Ειδικά στις μέρες μας, ευελπιστούμε το τραγούδι και η σωστή του ερμηνεία να αποτελέσουν έμπνευση όχι μόνο για γυναίκες αλλά για οποιονδήποτε βιώνει παρόμοιες καταστάσεις.»

[5] McGilligan, P. (1997). Fritz Lang: The Nature of the Beast. New York, NW, USA: St. Martin’s Press, p. 110-112.

[6] McCormick, R. W., & Guenther-Pal, A. (2004). German essays on film. New York, NW, USA: Continuum, το Κεφάλαιο με σημείο αναφοράς το Metropolis.

[7] Baro, G. (1997). Anni Albers. Brooklyn, NY, USA: Brooklyn Museum. Troy, V.-G. (2002). Anni Albers and Ancient American Textiles: From Bauhaus to Black Mountain. Burlington, VT, USA: Ashgate. Επίσης, βλ. αναφορές από τον ευρύτερο Τύπο, όπως Lange, A. (2019). Celebrating six trailblazing Bauhaus women. Curbed, 03/04/2019 (ανακτήθηκε στις 05/03/2021).

1620 προβολές0 σχόλια