Η «Δημιουργική Καταστροφή» που Προσέφερε ο Κορωνοϊός στην Ελληνική Περίπτωση

Γράφει η Ιωάννα Μωυσίδου


Οι κοινωνικοί επιστήμονες Peter L. Berger και Thomas Luckman στο βιβλίο τους «Η κοινωνική κατασκευή της πραγματικότητας» αναφέρουν πως οι άνθρωποι «αντιλαμβανόμαστε την πραγματικότητα της καθημερινής μας ζωή ως την ανώτατη και τακτοποιημένη πραγματικότητα». Γνωρίζουμε για παράδειγμα πως είμαστε φοιτητές ή φοιτήτριες στο ΑΠΘ και μένουμε στην Θεσσαλονίκη. Η καθημερινή μας ζωή όμως αποτελείται από τη ρουτίνα και τα προβλήματα. «Στον βαθμό που οι ρουτίνες της καθημερινής ζωής συνεχίζονται χωρίς διακοπή, γίνονται αντιληπτές ως μη προβληματικές.»


Το έτος 2020 - 2021 ο ιός Covid – 19, ήρθε να επηρεάσει τις ρουτίνες όλων ως πρόβλημα. Απροσκάλεστος εισήλθε στην καθημερινή μας ζωή και κατάφερε να «ταρακουνήσει» τις τεκτονικές πλάκες, αυτά που όλοι θεωρούσαμε δεδομένα, και βέβαια όταν σείεται η γη και «κόβεται στα δύο» είναι αδύνατη η επαναφορά της στην αρχική της κατάσταση. Κατ' αναλογία στην διάρκεια της πανδημίας στην Ελλάδα έπρεπε όλοι να διαμορφώσουμε νέες ρουτίνες αφού οι παλιές ήταν πλέον προβληματικές. Ως άνθρωποι αντισταθήκαμε όσο μπορούσαμε στην αλλαγή. Η αντίσταση αυτή και τελικά ο επαναπροσδιορισμός της καθημερινής μας ζωής δημιούργησε και τα αντίστοιχα ανθρώπινα συναισθήματα όπως φόβο, ανασφάλεια, άγχος, αβεβαιότητα για το μέλλον.


Ανάλυση των αποτελεσμάτων της έρευνας

  • Η παρουσία του Covid-19 στην καθημερινή μας ζωή στην Ελλάδα

Η διαΝΕΟσις, ένας ανεξάρτητος, μη κερδοσκοπικός ερευνητικός οργανισμός διεξήγαγε από το Δεκέμβριο του 2020 μια σειρά από έρευνες κοινής γνώμης (τρείς συνολικά) όπου αποτυπώνονται οι απόψεις των πολιτών σχετικά με την πανδημία. Το Μάρτιο του 2021 πραγματοποιήθηκε η τρίτη έρευνα. Πρόκειται για τηλεφωνική έρευνα, όπου 1.103 άτομα, 17 ετών και άνω, κλήθηκαν να απαντήσουν σε ερωτήσεις αναφορικά με την πανδημία του κορωνοϊού στην Ελλάδα, με την εξέλιξη της, πως και πόσο αυτή έχει επηρεάσει τη ζωή τους αλλά και γενικότερα μεταξύ άλλων, τις απόψεις τους για την διαχείριση από την κυβέρνηση. Στο παρακάτω γράφημα απεικονίζονται οι απαντήσεις των πολιτών στην ερώτηση «Πόσο έχει αλλάξει η καθημερινή σας ζωή εξαιτίας της πανδημίας».


Παρατηρώντας το γράφημα συμπεραίνουμε πως η πανδημία έχει επηρεάσει τη καθημερινή ζωή του 90% των ερωτηθέντων. Ένα αναμενόμενα υψηλό ποσοστό αφού για να περιοριστεί η μετάδοση του ιού κρίθηκε απαραίτητο ένα πολύμηνο, όπως αποδείχθηκε lockdown. Το lockdown, ο αναγκαστικός δηλαδή εγκλεισμός επέτρεψε όχι μόνο την κοινωνική απομόνωση των ατόμων αλλά και οικονομικές και ψυχολογικές δυσκολίες που εμφανίστηκαν ως προσωρινή παρενέργεια αλλά πλέον φαίνεται η μονιμότητα τους.


Σημαντικό κομμάτι της καθημερινής μας ζωής που επηρεάζει τόσο την κοινωνική όσο και την ψυχολογική μας κατάσταση είναι η αλληλεπίδραση με τους άλλους και ακόμα περισσότερο η πρόσωπο με πρόσωπο περίσταση – αλληλεπίδραση είτε στον χώρο εργασίας είτε σε χώρους διασκέδασης και ψυχαγωγίας. Λογική συνέπεια, επομένως, του κοινωνικού περιορισμού ήταν να αλλάξει και την καθημερινή μας ζωή ή τουλάχιστον την αντίληψη του καθενός μας για το περιεχόμενο αυτού που θεωρούμε καθημερινή ζωή. Συμφιλιωθήκαμε με το νέο περιεχόμενο της ζωής μας στην covid – 19 εποχή διατηρώντας στη μνήμη μας ζωντανή - και καθιστώντας η ελπίδα ανήμπορη τη λήθη να διατηρήσει το λόγο ύπαρξης της - την καθημερινή αλληλεπίδραση, τις στιγμές που μοιραζόμασταν με τους συνανθρώπους μας και ελπίζοντας πως αυτές θα ξαναέρθουν.



  • Κυρίαρχα συναισθήματα της ελληνικής κοινωνίας

Στα πλαίσια της κοινωνικής απομόνωσης ή έστω απομάκρυνσης κι ενώ καθημερινά συνδιαλεγόμασταν με το άγνωστο και εφήμερο, το ευμετάβλητο παρόν και μέλλον που αφορούσε τις γνώριμες κοινωνικές πρακτικές μαζί, λοιπόν, με αυτές μεταβάλλονταν και οι εσωτερικές μας σκέψεις για το παρόν και μέλλον.


Σε αυτή τη βάση αναπτύξαμε παρόμοια συναισθήματα, ευμετάβλητα που αλλάζαν εξαιτίας ενός αριθμού που καθημερινά αναμέναμε με αγωνία για να αποφασίσουμε αν θα είμαστε αισιόδοξοι ή φοβισμένοι, στον αριθμό των κρουσμάτων. Οι φράσεις «αρνητικό ρεκόρ κρουσμάτων» και «ασφυκτιούν οι ΜΕΘ» ήταν οι φράσεις – κλειδιά για να αυξήσουν τον φόβο και την αγωνία και να μειώσουν τις σταγόνες αισιοδοξίας που είχαν απομείνει σε κάθε ανθρώπινο νου. Στο παρακάτω γράφημα αποτυπώνεται σε ποσοστά και σχηματικά η παραπάνω εικόνα στην ελληνική κοινωνία. Ζητήθηκε στους ερωτηθέντες να απαντήσουν στην ερώτηση «Ποια συναισθήματα σας διακατέχουν σήμερα ως Έλληνα/ Ελληνίδα;»



Φαίνεται από τη παραπάνω σχηματική αποτύπωση πως κυριαρχούν τα συναισθήματα της αβεβαιότητας, ανασφάλειας και άγχους με ποσοστά 36,5%, 31,9% και 29,5% αντίστοιχα. Ακολουθούν η απογοήτευση, ο θυμός και ο φόβος με 18,6% για τα δύο πρώτα συναισθήματα και με 12,7% για τον φόβο. Το 16% των ερωτηθέντων δηλώνουν αισιόδοξοι, ποσοστό πάρα πολύ σημαντικό και υψηλό τηρουμένων των αναλογιών.


Σε συνέντευξη που έδωσε η κοινωνική λειτουργός κα. Φωτίδου στην Αριάδνη Χαρπαντίδου για το InfotaintmentWise αναφέρεται ακριβώς στην κυριαρχία των παραπάνω αισθημάτων φόβου και ανασφάλειας, αβεβαιότητας για το άγνωστο και τι αυτό επιφυλάσσει.

Συγκεκριμένα, αναφέρει «Φυσικά και φοβόμαστε το άγνωστο, φυσικά και φοβόμαστε αυτό που ούτε και οι ίδιοι οι επιστήμονες δεν έχουν βρει σίγουρες απαντήσεις. Είναι άγνωστο και γι’ αυτούς και πόσο μάλλον για εμάς.» Χρησιμοποιώντας ακριβώς τη λέξη «φυσικά» δικαιολογεί το αίσθημα του «φόβου» σε αυτές τις δύσκολες συνθήκες, όταν υπάρχει ο φόβος των προβλημάτων υγείας και ιδιαίτερα όταν αυτός συνδυάζεται με προσκείμενα οικονομικά προβλήματα.


Σε άλλο σημείο της συνέντευξης αναφέρει πως « (Ο φόβος) Είναι κάτι φυσιολογικό, με αυτό γεννηθήκαμε και όλοι έχουμε φόβους. Θα πρέπει να ζήσουμε με αυτούς και να κάνουμε κάτι γι’ αυτούς». Υπάρχει ο φόβος σε όλους τους ανθρώπους και στην σημερινή εποχή αυτός ήρθε «παρέα» με τις κοινωνικές αλλαγές που επιβλήθηκαν για την προστασία της δημόσιας υγείας.



Όταν νορμαλοποιούμε τον φόβο και την ανασφάλεια θα μπορέσουμε, ίσως, να μειώσουμε τα παραπάνω ποσοστά και να αυξήσουμε το ποσοστό της αισιοδοξίας που υποβόσκει.

Το ποσοστό της αισιοδοξίας (16%), που υπό άλλες συνθήκες μάλλον θα ήταν υψηλότερο, παραμένει «φωτεινό» - και στα δικά μου μάτια τουλάχιστον - κυριαρχεί και επιβεβαιώνει την άποψη του οικονομολόγου Γιόζεφ Σουμπέτερ. Ο Σουμπέτερ αναφέρθηκε στη κρίση που μπορεί να οδηγηθεί μια επιχείρηση ως «δημιουργική καταστροφή».


Η χρήση αυτών των δύο αντιφατικών λέξεων θεωρώ πως ταιριάζει απόλυτα με το συναίσθημα της αισιοδοξίας, όσο αυτό είναι παρόν, στη κρίση της πανδημίας του κορωνοϊού στην ελληνική επικράτεια. Μέσω της καταστροφής υποστηρίζει μπορείς να δημιουργήσεις και να ανακάμψεις τελικά. Έτσι και οι άνθρωποι μέσω της πανδημίας και με «ασπίδα» την αισιοδοξία μπορούμε να δημιουργήσουμε έναν κόσμο διαφορετικό από τον προηγούμενο αλλά εξίσου λειτουργικό και συνεκτικό. Και αυτό φυσικά αποδείχθηκε όταν με τη χρήση του διαδικτύου λειτούργησαν δημόσιες υπηρεσίες, η ψυχαγωγία, με διαδικτυακές συναυλίες και η τηλεκπαίδευση. Βεβαίως, οι προηγούμενες δυνατότητες δεν γίνεται να αντικαταστήσουν την πρόσωπο με πρόσωπο περίσταση.



Παρά τους περιορισμούς που επιβλήθηκαν πανελληνίως για την αντιμετώπιση του κορωνοϊού, εάν κοιτάξουμε βαθύτερα οι περιορισμοί αποτέλεσαν σημείο επαναπροσδιορισμού της ζωής μας. Συνειδητοποιήσαμε όλοι πως τίποτα δεν είναι δεδομένο από την ανθρώπινη ύπαρξη έως και την ανθρώπινη επαφή. Διατηρήσαμε σε αυτό το ξεσκαρτάρισμα ανθρώπους και σχέσεις που πραγματικά είχαν αξία. Οι κοντινές γεωγραφικές αποστάσεις έγιναν μεγαλύτερες υπό τον μεγεθυντικό φακό που πρόσφερε το διαδίκτυο. Ασχοληθήκαμε με δραστηριότητες, εργασίες και γενικότερα ασχολίες επειδή πραγματικά το επιθυμούσαμε και όχι επειδή αποτελούσε μέρος της ρουτίνας μας.


Με λίγα λόγια η αλλαγή της καθημερινότητας που επέβαλλε ο ιός μας έδωσε και την αναγκαία ώθηση ώστε να απαλλαγούμε από την αναβλητικότητα που πρόσφερε ο φόβος του γνωστού στην προ covid – 19 εποχή.




Πηγές εικόνων: freepik, thejakartapost, fractalart

141 προβολές0 σχόλια