Η μόδα ως τρόπος κοινωνικής έκφρασης: Το παράδειγμα της Vogue

Γράφει η Μαρία Μαυροματίδου


Η μόδα αποτελούσε, αποτελεί και θα αποτελεί ένα μέσο έκφρασης του εαυτού και σταθμό στις πολιτικές και κοινωνικές εξελίξεις των καιρών. Με το πέρασμα του χρόνου, τα αξιοσημείωτα γεγονότα που στιγμάτισαν την κάθε εποχή έμειναν ανεξίτηλα στις τότε επικρατούσες τάσεις της μόδας. Με αυτόν τον τρόπο, έχουμε τη δυνατότητα να κατανοήσουμε τι σήμαιναν τα πολύχρωμα μοτίβα, οι ξεχωριστές πινελιές και το ανδρόγυνο λουκ στα 70s, 80s, 90s κλπ.


Σήμερα, υπάρχει ανάγκη για επικοινωνία νέων μηνυμάτων που, ορισμένες φορές, βρίσκουν το κοινό απροετοίμαστο κι απρόθυμο να δεχτεί. Στο πλαίσιο αυτό, η Vogue αποφάσισε πομποί των συγκεκριμένων μηνυμάτων να γίνουν δύο από τα πιο αξιοσημείωτα είδωλα της νέας γενιάς, η 19χρονη Billie Eilish και ο 27χρονος Harry Styles. Πώς τα εξώφυλλά τους κατάφεραν να συγκεντρώσουν τα βλέμματα, αναδεικνύοντας ζητήματα περί κοινωνικής κατασκευής του φύλου και διασύνδεσης της ένδυσης με την κοινωνική ταυτότητα κάθε ατόμου;


Πηγές εικόνων: Pinterest – Instagram Popsugar & προσωπικός λογαριασμός του Harry Styles

Η μόδα ως «καθρέφτης» της εποχής


Έπειτα από μία μακροχρόνια ύφεση, λόγω του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, η δεκαετία του 1940 συνέβαλε στην ανάπτυξη του κλάδου της μόδας. Οι άνθρωποι στράφηκαν προς τη δημιουργικότητα, υιοθετώντας νέες τάσεις, που αντανακλούσαν το πνεύμα της εποχής. Αναλυτικότερα, συναντήσαμε για πρώτη φορά στρατιωτικά σχέδια, βάτες, ταγέρ και γυναικεία παντελόνια. Το «military look» σε συνδυασμό με τις βάτες προσέδωσε ένα σκληρό ύφος στις γυναίκες, απότοκο του άγριου κι αιματηρού πολέμου. Όσον αφορά τα ταγέρ και τα παντελόνια, τα συγκεκριμένα συνέβαλαν ώστε πρώτον, οι γυναίκες να έχουν τη δυνατότητα ευελιξίας και δεύτερον, να αποδίδουν καλύτερα στην εργασία τους στα εργοστάσια.


Το γεγονός ότι μία γυναίκα μπορούσε πλέον να φοράει παντελόνι –ρούχο σχεδιασμένο αποκλειστικά για άνδρες μέχρι πρότινος- μείωσε το χάσμα ανάμεσα στα δύο φύλα ως έναν βαθμό. Σταδιακά, η γυναίκα υιοθέτησε το λεγόμενο «επαγγελματικό στυλ», δείχνοντας προτίμηση σε κουστούμια, πουκάμισα, γραβάτες και γενικότερα, ενδύματα που στερεοτυπικά είχαν συνδεθεί με την ανδρική υπόσταση. Μέσα από αυτές τις επιλογές έδωσε νόημα σε έναν όρο που πρωτοεμφανίστηκε στο δεύτερο μισό της δεκαετίας του 1970 και άνθισε ολοκληρωτικά στη δεκαετία του 1980· “power dressing”.


Πηγή εικόνας: lifo.gr

Power dressing


Το περιεχόμενο της έννοιας αντανακλά τη δύναμη της γυναίκας να επιβληθεί σε ανδροκρατούμενους χώρους, με σύμμαχο το στυλ της. Το power dressing ενέπνευσε πολλές γυναίκες ηγέτιδες του πολιτικού χώρου, μεταξύ των οποίων την «Σιδηρά Κυρία» Margaret Thatcher, την πρώτη γυναίκα αντιπρόεδρο των Η.Π.Α Kamala Harris και την Ινδή πρωθυπουργό Indira Gandhi. Όσον αφορά τη Thatcher, η ίδια προσέθεται μοντέρνα και θηλυκά στοιχεία σε κάθε ενδυμασία της, αντιδιαστέλλοντας, έτσι, την εμφάνισή της με την κατά τ ’άλλα συντηρητική πολιτική της.


Ακόμη, η Harris κατάφερε να αφήσει το στίγμα της ως την υποψήφια Αντιπρόεδρο που διέσχισε όλες τις πολιτείες της Αμερικής φορώντας τα αγαπημένα της sneakers και μιλώντας για ελευθερία, ισότητα και δικαιοσύνη. Τέλος, η Gandhi αφοσιωμένη στην κουλτούρα της, εμφανιζόταν δημοσίως με το παραδοσιακό σαρί της, κάνοντας λόγο για την ανάγκη εκσυγχρονισμού της χώρας της. Πρόκειται για γυναικείες φυσιογνωμίες που συνδύασαν θηλυκότητα με δυναμισμό, άνεση με κομψότητα και παράδοση με μοντερνισμό, καθιστώντας ηχηρή την παρουσία τους στην πολιτική σκηνή.


Πηγές εικόνων: Pinterest – Cosmopolitan, Ajab Gjab, Popsugar

Η γυναίκα «σπάει» στερεότυπα

Ενδιαφέρον προκαλεί η μελέτη «The Clothes I Wear Help Me to Know My Own Power» της Betty Luther Hillman. Η ερευνήτρια σημειώνει ότι μία μερίδα των φεμινιστριών στα 60s και 70s συνήθιζαν να κόβουν τα μαλλιά τους, προκειμένου να ανατρέψουν τις κυρίαρχες τάσεις της μόδας, που οδηγούσαν στην αντικειμενοποίηση της γυναίκας. Συμπληρωματικά, η ψηλή γόβα, η κοντή φούστα και το μακιγιάζ, ενισχυμένα από την πεποίθηση για το πώς «πρέπει» να παρουσιάζει τον εαυτό της μία γυναίκα και τα πρότυπα ομορφιάς του ετήσιου διαγωνισμού “Miss America”, πυροδότησαν μία φεμινιστική επανάσταση στις Η.Π.Α, το έτος 1968.


Ειδικότερα, η “New York Radical Women”, πρώιμη ριζοσπαστική και φεμινιστική ομάδα γυναικών, κάλεσε μέσω του Τύπου «γυναίκες κάθε πολιτικού πιστεύω να διαμαρτυρηθούν για την εικόνα της Miss America, μια εικόνα που καταπιέζει τις γυναίκες σε κάθε τομέα στον οποίο υποτίθεται ότι τις εκπροσωπεί». Χαρακτηριστικό στοιχείο της εξέγερσης αποτέλεσε ένας κάδος απορριμμάτων, όπου οι γυναίκες πετούσαν σουτιέν, περούκες, ψεύτικες βλεφαρίδες και οποιοδήποτε άλλο αξεσουάρ τις καταπίεζαν. Ολόκληρη η διαμαρτυρία ήταν μία απάντηση στις απαρχαιωμένες και μισογυνιστικές τάσεις απέναντι στο γυναικείο φύλο, αλλά και στη γενικότερη αντιμετώπιση εκείνου από την Αμερική.


Πηγή εικόνας: Smithsonian Magazine

Οι περιπτώσεις των Harry Styles και Billie Eilish


Τα προαναφερθέντα μικρά βήματα προς την απελευθέρωση από το «κοινωνικά αποδεκτό» ντύσιμο για μία γυναίκα ή έναν άνδρα έγιναν σταδιακά άλματα προόδου, οδηγώντας στις φυσιογνωμίες των Harry Styles και Billie Eilish, στον 21ο αιώνα. Δύο φιγούρες που αψηφούν το τι είναι «ανδροπρεπές» και «θηλυπρεπές» κι ως εκ τούτου, χαρακτηρίζονται αμφιλεγόμενες από πολλούς. Ας εξετάσουμε τι εκπροσωπούν:


1. HarryStyles: Ένα ενδιαφέρον παράδειγμα του πώς ένας έφηβος σε boy band εξελίχθηκε σε έναν ώριμο τραγουδιστή, ασχολούμενο με την κοινωνική κατασκευή του φύλου και των ρόλων του, αναδεικνύοντας την ύπαρξη θηλυκής πλευράς στον άνδρα. Ως πρώτος άνδρας που κοσμεί το εξώφυλλο της Vogue, φωτογραφίζεται τον Δεκέμβριο του 2020, φορώντας ένα maxi φόρεμα, παραμένοντας πιστός στα είδωλά του: Prince, David Bowie, Elvis Presley, Freddie Mercury κι Elton John. «Το να μην φοράς κάτι μόνο και μόνο επειδή είναι γυναικείο, σημαίνει να εξαφανίζεις έναν ολόκληρο κόσμο με υπέροχα ρούχα», μίλησε για την ομορφιά των γυναικείων ρούχων σε συνέντευξή του στο περιοδικό Variety.


Στη Vogue δήλωσε ότι «Κάθε φορά που βάζεις εμπόδια στη ζωή σου, το μόνο που καταφέρεις είναι να περιορίζεις τον εαυτό σου», τονίζοντας την επιτακτική ανάγκη να μην θέτουμε την προσωπικότητά μας σε καλούπια, αλλά να φορούμε ό,τι επιθυμούμε, ανεξαρτήτως του αν έχει σχεδιαστεί για γυναίκες ή άνδρες.


Γενικότερα, η ενδυμασία διαδραματίζει σπουδαίο ρόλο στη ψυχολογία του ατόμου, συμβάλλοντας στην αυτοέκφρασή του, σύμφωνα με το Psychologist World. Μολονότι κάποτε ο μοναδικός σκοπός των ενδυμάτων ήταν η προσφορά ζεστασιάς, σήμερα έχουν αναπτυχθεί από ένα πρακτικό πλεονέκτημα σε έναν κοινωνικό δείκτη. Με άλλα λόγια, πρώτον, επηρεάζουν τον τρόπο που βλέπουμε τους εαυτούς μας, δεύτερον βοηθούν ώστε να είμαστε υπό το φως που θέλουμε να είμαστε και τρίτον, αποπνέουν στοιχεία του χαρακτήρα μας. Τα παραπάνω ισχύουν και για τα δύο φύλα, καταρρίπτοντας κάθε στερεότυπο που υποδεικνύει λαθεμένα πως η γυναίκα είναι πιο συνειδητοποιημένη σχετικά με το τι φοράει και γιατί το φοράει.


Πηγή εικόνας: Vogue Magazine

2. Billie Eilish: Η τραγουδίστρια έχει πολλάκις αντιταχθεί του body shaming, επιλέγοντας oversized ρούχα για τις δημόσιες εμφανίσεις τη. Επομένως, το εξώφυλλο Ιουνίου της βρετανικής Vogue αποτελεί έκπληξη για το κοινό της, που για πρώτη φορά την βλέπει να αγκαλιάζει περισσότερο τη θηλυκή της πλευρά. Πιο συγκεκριμένα, η τραγουδίστρια με τα παρελθοντικά πράσινα μαλλιά, τώρα παρουσιάζεται με ξανθά μαλλιά, έναν ροζ κορσέ, που της πιέζει το στομάχι, μία φούστα, γάντια και κολάν από λατέξ. Το πρότυπο του body positivity αποκαλύπτει τις καμπύλες της στη Vogue και κάνει λόγο για τη σημασία του να μπορείς να κάνεις ό,τι θέλεις. Τι σημαίνει αυτό; Κάποιες ημέρες θα προτιμά κουστούμια και πουλόβερ με όγκο, ενώ άλλες θα αναδεικνύει τα γυναικεία της χαρακτηριστικά· δύο διαφορετικά λουκ που αντιπροσωπεύουν τον ίδιο άνθρωπο.

Αξίζει να λεχθεί ότι στη συνέντευξη της για το περιοδικό, υπογράμμισε: «Ξαφνικά, είσαι υποκριτής αν θέλεις να δείχνεις το δέρμα σου και πολλοί σε θεωρούν εύκολη», απαντώντας σε όσους αναφέρουν πως ο πλούτος επηρέασε την ίδια και τις πεποιθήσεις της. «Ας το αλλάξουμε αυτό και ας πάρουμε δύναμη. Το να δείχνεις το σώμα και το δέρμα σου -ή όχι- δεν θα πρέπει να στερεί τον σεβασμό απέναντί σου», εμπνέει η 19χρονη με το λόγο της, θίγοντας ζητήματα, όσον αφορά τον βαθμό αξιοπιστίας κι εμπιστοσύνης σε έναν άνθρωπο εξαιτίας της αμφίεσής του.

Πηγή εικόνας: Vogue Magazine

Τα παραδείγματα που παραθέσαμε απέδειξαν ότι η μόδα μπορεί να υψώσει τη φωνή της προς όφελος της κοινωνίας. Η επιλογή ορισμένων ρούχων κι η απόρριψη άλλων φέρνει ριζικές αλλαγές στην υφιστάμενη κοινωνική δομή και τις αξίες. Έτσι, συναντήσαμε τις γυναίκες να αποκτούν την άνεση του παντελονιού στην εποχή των 40s, να επαναστατούν για ρούχα που τις περιορίζουν στα 60s και άνθρωποι, ανεξαρτήτως φύλου, να μιλούν συνεχώς για την ελευθερία της ένδυσης τα τελευταία τριάντα χρόνια. Όλα τα παραπάνω συνιστούν το γεγονός ότι η μόδα ως μια μορφή τέχνης λειτουργεί διαχρονικά ως ένας τρόπος διαφυγής από την ένταση της εκάστοτε κοινωνίας, αντικατοπτρίζοντας τα ευαίσθητα πολιτικά και κοινωνικά ζητήματα της εκάστοτε εποχής.

154 προβολές0 σχόλια