Η Πινακοθήκη της Καρδίτσας Καταρρέει…

Ενημερώθηκε: Μαρ 14

Γράφει ο Γιώργος Ορφανίδης


Το ζήτημα της οργάνωσης, διατήρησης και ποικιλόμορφης ανάδειξης της πολιτιστικής κληρονομίας αποτελεί ένα φλέγον θέμα, το οποίο ο Τύπος οφείλει να αναδεικνύει στο πλαίσιο ενημέρωσης, και ασφαλώς διεξαγωγής ενός γόνιμο διαλόγου με το ευρύ κοινό του εκάστοτε τόπου. Τα παραδείγματα κακής – πολλάκις κάκιστης – διαχείρισης του ελληνικού πολιτισμικού τοπίου, δυστυχώς, φυτρώνουν ακολουθώντας το πρότυπο των επιθετικών κεφαλών της Λερναίας Ύδρας. Ένα κόβεις (φτιάχνεις), δύο αναδύονται (διαλύονται). Λογικό. Όταν κατά συστηματικό τρόπο, ήδη από την εποχή του Σεφέρη αυτή η Ελλάδα μας πληγώνει, αφήνοντας το μέλλον του πολιτιστικού της πλούτο υπό τη βούληση μιας, άλλοτε Καλόβουλης και άλλοτε Κακόβουλης, Θεάς Τύχης χωρίς όνομα, κίνητρα και όραμα, τότε, ναι, προφανώς και το δράττεσθαι επί του πολιτισμού μετουσιώνεται σε επιεικώς μη ωφέλιμη για το συλλογικό συμφέρον πολιτική. Για αυτό και σήμερα επιλέξαμε να αναφερθούμε αποκλειστικά μόνο σε ένα παράδειγμα, στο τι συμβαίνει, με άλλα λόγια, με τη Δημοτική Πινακοθήκη Καρδίτσας. Εκ προοιμίου, δηλώνουμε ότι η ερώτηση έχει μόνο μια απάντηση: η Πινακοθήκη καταρρέει, οι αρμόδιοι θεσμοί μέχρι τώρα δεν έχουν μεριμνήσει επαρκώς, και μόνο μια κομματική παράταξη με δική της πρωτοβουλία έχει κινητοποιηθεί προς… προς το αυτονόητο… τη διάσωση, όχι των εφεστίων θεών, αλλά του πατρώων πολιτισμικών αγαθών.



Η Πινακοθήκη


Από το 1993 η Δημοτική Πινακοθήκη Καρδίτσας αποτελεί κόσμημα για τη μικρή πόλης της Θεσσαλίας. Η διοργάνωση πρότυπων εκθέσεων, η συστηματική επιμέλεια καταλόγων και λοιπών συμβολών ακαδημαϊκών προδιαγραφών περί της Ιστορίας και Θεωρίας της Τέχνης, καθώς και η αδιάληπτη πραγματοποίηση εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων (π.χ. βιωματικά εργαστήρια για μαθητές/μαθήτριες όλων τάξεων της Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης) αποτελούν μόνο μερικά από τα αξιοσημείωτα καθήκοντα του εν λόγω πολιτισμικού φορέα. Επιπλέον, η Πινακοθήκη έχει εξελιχθεί πλέον σε ανοιχτό προς όλους – ερευνητές και μη – χώρο μελέτης, διατηρώντας με μεγάλη υπευθυνότητα μια επιστημονική βιβλιοθήκη, η οποία βρίθει τεκμηρίων (λ.χ. μονογραφίες, συλλογικοί τόμοι, περιοδικές εκδόσεις) σχετικών με την Τέχνη.


Η Πινακοθήκη, από το 2002, στεγάζεται σε περίοπτο κτίριο σύγχρονης αρχιτεκτονικής και αισθητικής, στο κέντρο της πόλης, πλησίον του Αρχαιολογικού Μουσείου και τον Ι. Ν. της Ευαγγελίστριας. Η διαδικασία ανέγερσης και εσωτερικής μουσειακής οργάνωσης του χώρου υποστηρίχθηκε από τη συγχρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης (μέσω του Δεύτερου Κοινοτικού Πλαισίου Στήριξης) και του Δήμου Καρδίτσας, τ. Νομός Καρδίτσας.


Το εικαστικό υλικό που φιλοξενείται στην Πινακοθήκη συγκροτήθηκε, αφενός, με δωρεές σημαντικών εκπροσώπων του νεοελληνικού καλλιτεχνικού γίγνεσθαι, και αφετέρου, με την ευγενή προσφορά διαφόρων συλλεκτών έργων τέχνης, η καταγωγή των οποίων συχνά συνδέεται με το ευρύτερο τοπικό περιβάλλον.



Το περιεχόμενο των μόνιμων και περιοδικών εκθέσεων της Πινακοθήκης εκτυλίσσεται κατά κύριο λόγο γύρω από δύο θεματικούς άξονες: ο πρώτος περιλαμβάνει έργα καλλιτεχνών με κοινό τόπο καταγωγής την Καρδίτσα, ενώ ο δεύτερος αφορά την – εν πρώτοις ζωγραφική, και έπειτα χαρακτική, γλυπτική και λοιπή – δραστηριότητα καλλιτεχνών εκτός των προαναφερόμενων γεωγραφικών ορίων. Ειδικότερα, από την πρώτη θεματική ενότητα, μεταξύ άλλων, άξια λόγου θεωρούνται το ζωγραφικό έργο του Γιώργου Βαλταδώρου (δωρεά του 1993 από την Ελισάβετ Γιαννίκα), τα περισσότερα από 2.500 προσωπογραφικά και τοπιογραφικά έργα του Δημήτρη Γιολδάση (δωρεές του 1994 και του 2000 από τη Στέλλα Γιολδάση), όπως και οι θεατρικές μακέτες και τα ποικίλα σε θεματική ζωγραφικά απότοκα του Κώστα Παύλου-Πωλ (δωρεά του 1996 από τη Νατάσα Παύλου). Παράλληλά, αναφορικά με τη δεύτερη θεματική ενότητα, της οποίας το μεγαλύτερο τμήμα αποτελεί δωρεά του Απόστολου Κάρκα (2002), επισημαίνουμε ότι μείζων θέση καταλαμβάνει η συλλογή των σχεδόν εβδομήντα έργων του Ομότιμου Καθηγητή της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών των Αθηνών, Σταμάτη Παναγιώτη-Μεταξά.


Η μόνιμη έκθεση αποτελείται από τρεις ενότητες, η κάθε μία από τις οποίες παρουσιάζεται, λαμβάνοντας βεβαίως υπόψιν τις ενδιαφέρουσες και θεμελιώδεις αρχές-τάσεις της διεθνούς μουσειογραφικής οργάνωσης, ως κάτωθι:


· Συλλογή Απόστολου Κάρκα ομαδική έκθεση σύγχρονων Ελλήνων καλλιτεχνών παρουσιάζεται στο Ισόγειο


· Αίθουσα Δημήτρη Γιολδάση δειγματοληπτική εικόνα της δημιουργικής πορείας του γνωστότερου καλλιτέχνη της πόλης παρουσιάζεται στον 1ο όροφο


· Αίθουσα Γιώργου Βαλταδώρου ομαδική έκθεση με έργα των καρδιτσιωτών καλλιτεχνών: Γ. Βαλταδώρου, Γ. Γούλα, Ν. Καυχίτσα, Κ. Παύλου – Πωλ, Π. Σαμπαλιώτη και Π. Σουλικιά παρουσιάζεται, επίσης, στον 1ο όροφο


· Πλήθος έργων διατηρείται στο υπόγειο της Πινακοθήκης


Τέλος, η Δημοτική Πινακοθήκη Καρδίτσας, σεβόμενη την κοινωνική υπόσταση που διέπει εξορισμού την οργάνωση και προβολή του όποιου πολιτισμικού προϊόντος, μέσω του προγράμματος «Το εργοτάξιο των ιδεών», απευθύνει καθόλη τη διάρκεια του έτους ανοιχτό κάλεσμα υποβολής καλλιτεχνικής πρότασης προς πάντα/πάσα ενδιαφερόμενο/ενδιαφερόμενη.


Το χρονικό της καταστροφής και των αντιδράσεων



Το δεύτερο δεκαπενθήμερο του προηγούμενου Σεπτεμβρίου (2020), στιγματίστηκε από την καταστροφική κακοκαιρία εν ονόματι «Ιανός», που έπληξε βαρύτατα διάφορες γεωγραφικές ζώνες της ηπειρωτικές και νησιωτικής χώρας, όπως περιοχές της Θεσσαλίας, της Στερεάς Ελλάδας και του Ιονίου. Δυστυχώς, η παρούσα κακοκαιρία προκάλεσε υπολογίσιμες ζημιές και στο ανθρωπογενές περιβάλλον της Καρδίτσας. Η Δημοτική Πινακοθήκη συμπεριλαμβάνεται εντός αυτών. Στο υπόγειο του κτιρίου, όπου φυλάσσονται εκατοντάδες μη ανήκοντα στη μόνιμη έκθεση της Πινακοθήκης έργα συγκεντρώθηκε μεγάλη ποσότητα ύδατος, με εύλογο αποτέλεσμα την πρόσκληση γενικευμένων, ακόμα και μη ευκόλως αναστρέψιμων, φθορών. Μάλιστα, πολλές από τις σχετικές ζημιές απαιτούν ιδιαίτερα χρονοβόρες προσπάθειες, προκειμένου να διορθωθούν, στο βαθμό που είναι επιτρεπτό.


Για το συγκεκριμένο θέμα άμεση ήταν η ευαισθητοποίηση και η αντίδραση του κοινοβουλευτικού εκπρόσωπου του ΚΚΕ, Θανάση Παφίλη, ο οποίος ενημέρωσε την Υπουργό Πολιτισμού και Αθλητισμού, Λίνα Μενδώνη, από την οποία και ζήτησε την ταχεία κινητοποίηση του απαραίτητου και εξειδικευμένου προσωπικού, όπως και τη διάθεση όλων των αναγκαίων μέσων, με σκοπό την αποκατάσταση, και κατ’ επέκταση, τη διάσωση-συνέχιση της πολιτιστικής κληρονομιάς της περιοχής. Αν και σωστικά κλιμάκια του Υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού προχώρησαν σε μια πρώτη καταγραφή, η μετέπειτα περίοδος απεδείχθη αρκετά άγονη όσον αφορά την βελτίωση της κατάστασης. Άλλωστε, η εικόνα που παρουσιάζει σήμερα η Πινακοθήκη αποδεικνύει την κωλυσιεργία του κρατικού μηχανισμού.


Σε ερώτηση που τέθηκε προς τους Υπουργούς Πολιτισμού και Αθλητισμού και Εσωτερικών στις 22 Οκτωβρίου 2020 με τίτλο Άμεση αποκατάσταση των ζημιών στη Δημοτική Πινακοθήκη Καρδίτσας, από τους βουλευτές του Κομμουνιστικού Κόμματος Ελλάδας Γιώργο Λαμπρούλη και Γιάννη Δελή αναγιγνώσκουμε εναργώς τους φόβους, από τη μια πλευρά, για την πρόωρη διακοπή των πρώτων σωστικών διαδικασιών εκ μέρους συντηρητών του Υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού, και από την άλλη, για τη μη επαρκή ανάληψη καθηκόντων προς τη σταδιακή αποκατάσταση του πολιτισμικού θησαυρού της Δημοτικής Πινακοθήκης. Το κείμενο της υποβληθείσας ερώτησης είναι το εξής:


«Από τις πλημμύρες της 18ης Σεπτεμβρίου, που προκάλεσαν τεράστιες καταστροφές στο Νομό Καρδίτσας, επλήγη και η Δημοτική Πινακοθήκη Καρδίτσας, στα υπόγεια της οποίας ήταν αποθηκευμένα χιλιάδες έργα σημαντικών Καρδιτσιωτών ζωγράφων (Γιολδάσης, Βαλταδώρος, Γ. Γούλας, κ.α.) και απαιτείται εξειδικευμένη και χρονοβόρα διαδικασία για να διασωθούν όσα από αυτά δεν έπαθαν ανεπανόρθωτη ζημιά.


Παρόλο που πέρασε ένας μήνας από την πλημμύρα, δεν έχει ακόμα ολοκληρωθεί ο καθαρισμός των υπογείων και αρκετά έργα, όπως και άλλα υλικά καθώς και ο ηλεκτρομηχανολογικός εξοπλισμός, βρίσκονται μέσα στις λάσπες. Η δε Πινακοθήκη είναι εκτός λειτουργίας.


Οι σωστικές εργασίες των έργων διακόπηκαν λόγω αποχώρησης του εξειδικευμένου συνεργείου (συντηρητές) του Υπουργείου Πολιτισμού. Αυτή τη στιγμή οι ελάχιστοι υπάλληλοι της Πινακοθήκης μαζί με εθελοντές, πασχίζουν χωρίς επιστημονική επίβλεψη και καθοδήγηση να ανταποκριθούν στις εξειδικευμένες εργασίες διάσωσης που απαιτούνται να γίνουν. Πέραν της τεράστιας έλλειψης σε επιστημονικό προσωπικό, που προϋπήρχε της πλημμύρας, υπάρχει έλλειψη και σε ειδικά υλικά (απορροφητικά χαρτιά, καθαριστικά υγρά, κλπ) που είναι απαραίτητα για τις εργασίες διάσωσης.


Οι ζημιές στις υποδομές της Πινακοθήκης και η καθυστέρηση αποκατάστασης εγκυμονούν κινδύνους και για τα υπόλοιπα έργα στους ορόφους, που ναι μεν δεν πλημμύρισαν, αλλά θα υποστούν βλάβες λόγω της μη λειτουργίας του κλιματισμού και της απουσίας των κατάλληλων συνθηκών που απαιτούνται για την ασφαλή και αναλλοίωτη διατήρησή τους. Επιπλέον το κτίριο έχει πρόβλημα υγρασίας από το δώμα και απαιτούνται τεχνικές παρεμβάσεις.



Μετά τα παραπάνω ερωτώνται οι κ. Υπουργοί, ποιες επείγουσες και άμεσες ενέργειες θα κάνουν, ώστε:


  • Να καθαριστούν άμεσα τα υπόγεια, να αντικατασταθεί ο ηλεκτρομηχανολογικός εξοπλισμός και να αποκατασταθεί πλήρως η λειτουργία της Πινακοθήκης.

  • Να σταλούν ειδικά συνεργεία για να ολοκληρώσουν τις σωστικές εργασίες στα έργα ζωγραφικής.

  • Να σταλούν ειδικά συνεργεία που θα αναλάβουν το έργο της αποκατάστασης και συντήρησης των έργων ζωγραφικής.

  • Να γίνει μελέτη και να υλοποιηθούν τεχνικές, τεχνολογικές και αισθητικές παρεμβάσεις στο κτίριο ώστε η Πινακοθήκη να λειτουργεί με ασφάλεια και σύγχρονους όρους για τα έργα, το προσωπικό και τους επισκέπτες.

  • Να καλυφθούν οι ελλείψεις με μόνιμες προσλήψεις διοικητικού, τεχνικού και εξειδικευμένου επιστημονικού προσωπικού για την άρτια λειτουργία της Πινακοθήκης.

Οι βουλευτές

Λαμπρούλης Γιώργος

Δελής Γιάννης».


Μετά το πέρας σχεδόν έξι μηνών, στις 09 Μαρτίου 2021 η Τομεακή Επιτροπή (ΤΕ) του ΚΚΕ εξέδωσε κείμενό της με τίτλο Δεν έχει αποκατασταθεί ακόμα η λειτουργία της Δημοτικής Πινακοθήκης (βλ. https://www.rizospastis.gr), μέσω του οποίου τονίζει το μέγεθος και την ποιότητα της εκούσιας συμβολής του εξειδικευμένου και έμπειρου προσωπικού της προς αποκατάσταση των ζημιών που έχουν σημειωθεί στην Πινακοθήκη της Καρδίτσας.


Μάλιστα, η ΤΕ του ΚΕΕ στο παρελθόν έχει συνδράμει κατά το μέγιστο δυνατόν σε διαδικασίες διάσωσης (πολιτισμικού) υλικού αξιοποιώντας τις θεωρητικές γνώσεις και τον αντίστοιχο υλικοτεχνικό εξοπλισμό που διαθέτει (ας σημειωθεί εδώ ότι η το παρόν εγχείρημα έλαβε χώρα με την αξιοποίηση ιδίων πόρων), όπως για παράδειγμα είναι η διάσωση των ιστορικών αρχείων του ίδιου του Κόμματος, εξαιτίας των πλημμυρών του 1994 στα γραφεία του ΚΚΕ στον Περισσό.


Επίσης, οφείλουμε να επισημάνουμε ότι η προαναφερθείσα περίπτωση διάσωσης, αυτή δηλαδή των αρχείων του ΚΚΕ, εκλαμβάνεται πράγματι ως μια ιδιαίτερα επίπονη διαδικασία, η οποία απαιτούσε νέα τεχνογνωσία, καθώς εκτός από τα γραπτά τεκμήρια (π.χ. βιβλία, περιοδικά), διασώθηκαν πίνακες, ταινίες και κυρίως υλικό εγγράφων, μικρών σημειωμάτων γραμμένων με μολύβι και στυλό διαρκείας.


Επιστρέφοντας, λοιπόν, στο κείμενο που αφορά την Πινακοθήκη Καρδίτσας, όπου περιγράφονται αναλυτικά όλα τα παραπάνω, αναγιγνώσκουμε τα ακόλουθα:


«Δεν έχει αποκατασταθεί ακόμα η λειτουργία της Δημοτικής Πινακοθήκης.


Την ανάγκη να αποκατασταθεί άμεσα η λειτουργία της Δημοτικής Πινακοθήκης Καρδίτσας, από τις σοβαρές ζημιές που υπέστη από τις πλημμύρες στις 18 Σεπτέμβρη, εκφράζει με ανακοίνωσή της η Τομεακή Επιτροπή Καρδίτσας του ΚΚΕ, καθώς 6 μήνες μετά, παρά τη φιλότιμη προσπάθεια του προσωπικού της Πινακοθήκης, ακόμα δεν αποκαταστάθηκαν οι σοβαρές ζημιές που υπέστησαν το κτίριο, ο τεχνολογικός εξοπλισμός και οι εγκαταστάσεις του, ενώ με ρυθμούς χελώνας συνεχίζονται οι προσπάθειες για τη διάσωση έργων Καρδιτσιωτών ζωγράφων που συνδέθηκαν με το ιστορικό παρελθόν της πόλης.


Αξίζει να σημειωθεί ότι το ΚΚΕ από την πρώτη στιγμή, με Ερωτήσεις στη Βουλή, παρεμβάσεις στο Δημοτικό Συμβούλιο και άλλες δράσεις, έχει ζητήσει την άμεση κινητοποίηση του απαραίτητου και εξειδικευμένου προσωπικού και τη διάθεση όλων των αναγκαίων μέσων ώστε να διασωθεί και να αποκατασταθεί αυτή η πλούσια πολιτιστική κληρονομιά της Καρδίτσας.



Ανάμεσα στις δράσεις αυτές ξεχωρίζει η επίσκεψη αντιπροσωπείας της Επιτροπής Αρχείου του ΚΚΕ στην Πινακοθήκη, όπου προσφέρθηκε να παράσχει εξειδικευμένη βοήθεια και τεχνικά μέσα (στεγνωτήρια), εξαιτίας της μεγάλης επιστημονικής και τεχνικής εμπειρίας που διαθέτει, χάρη στη διάσωση αρχείων και έργων από τις πλημμύρες που έπληξαν το κτίριο του Κόμματος στον Περισσό το 1994.


Όπως τονίζει η ΤΕ Καρδίτσας του ΚΚΕ, ‘η μεγαλύτερη διάσωση αρχειακού υλικού στην Ελλάδα είναι η διάσωση των αρχείων του ΚΚΕ που κινδύνεψαν από τις πλημμύρες του 1994. Η διαδικασία συντήρησης που ακολουθήθηκε ήταν σύμφωνη με τα ευρωπαϊκά επιστημονικά δεδομένα και έγινε σε συνεργασία με εγνωσμένου κύρους φορείς, όπως το Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τράπεζας, η Εθνική Βιβλιοθήκη, το Τμήμα Συντήρησης Αρχαιοτήτων και Έργων Τέχνης του ΤΕΙ Αθήνας και ο Τομέας Συντήρησης Υλικών του Τμήματος Χημικών Μηχανικών του ΕΜΠ, καθώς και με Έλληνες και ξένους συντηρητές. Επισημαίνεται επίσης πως παρά το γεγονός ότι στη Χιλή και στη Φλωρεντία είχαν γίνει παρόμοιες καταστροφές σε αρχεία βιβλιοθηκών, η ελληνική περίπτωση διάσωσης αρχείων του ΚΚΕ ήταν πρωτόγνωρη, απαιτούσε νέα τεχνογνωσία’.


Η ΤΕ Καρδίτσας του ΚΚΕ καλεί τη δημοτική αρχή και την κυβέρνηση να αναλάβουν τις ευθύνες τους, παίρνοντας άμεσα μέτρα όπως πρόσληψη επιστημονικού και τεχνικού προσωπικού και χρηματοδότηση, ώστε να υπάρξει άμεση και ασφαλής λειτουργία της Πινακοθήκης και να διασφαλιστεί η διάσωση των πολύτιμων έργων τέχνης.


Η ΤΕ Καρδίτσας».



Ο πολιτισμός δεν είναι μια έννοια αφηρημένη, μια μη ποτέ ευρεθείσα αριστοφανική νεφελοκοκκυγία. Είναι κάτοπτρο προσωπικότητας, συμπροφοράς, σεβασμού, αρχών, ιδεών και πολιτικών επιλογών. Το να είσαι κάτοικος της περιοχής, πολίτης της χώρας… εικαστικός ή επιμελητής που έχει έναν χώρο λιγότερο προς διάθεση για ανάδειξη ό,τι του εξωραϊστικού-εκπαιδευτικού, κοινώς της Τέχνης, εκπαιδευτικός που δεν έχει την ευκαιρία να παρουσιάσει στους μαθητές/μαθήτριες του/της τμήμα της ιστορίας αυτού του τόπου είναι λυπηρό, εξοργιστικό, κατακριτέο. Χρήζει άμεσης αλλαγής και δεν (αυτό)φαλκιδεύεται από συμφέροντα τρίτων, όποιας διαβάθμισης (μικρά/μεγάλα, πολιτικά/μη πολιτικά, κλπ.).


Η Δημοτική Πινακοθήκη Καρδίτσας θα παραμείνει κλειστή… μέχρι νεοτέρας. Εύχομαι τα αγαπημένα μου βιβλία να είναι πάλι εκεί, στη θέση τους, όταν επιστρέψω.



Πηγές εικόνων: karditsapress.gr, www.epikairotita.info, www.karditsa-net.gr

1715 προβολές0 σχόλια