Η τοξική και ρατσιστική κουλτούρα γύρω από το ποδόσφαιρο

Γράφει η Μαρία Μαυροματίδου


Στα πλαίσια διενέργειας του τελικού του Ευρωπαϊκού Πρωταθλήματος Ποδοσφαίρου μεταξύ Αγγλίας κι Ιταλίας, γίναμε μάρτυρες ρατσιστικών επιθέσεων έναντι δύο Άγγλων παικτών εξαιτίας του χρώματός τους. Οι Marcus Rashford, Jadon Sancho και Bukayo Saka κρίθηκαν αυστηρά για το πώς μοιάζουν από τους χρήστες των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Η συγκεκριμένη στάση υπήρξε απότοκο των αδύναμων προσπαθειών τους στα πέναλτι. Με άλλα λόγια, η ικανότητα τους στο ποδόσφαιρο αμφισβητήθηκε, με τη βάση να δίδεται στο χρώμα των ίδιων και όχι στην τακτική που ακολούθησαν. Η βίαιη συμπεριφορά των οπαδών δεν είναι κάτι πρωτόγνωρο, ειδικά αν αναλογιστούμε ότι πολλές φορές το ποδόσφαιρο μετατρέπεται από ένα άθλημα για την ψυχική εξυγίανση και σωματική ανάπτυξη, σε ένα θέαμα προς κατανάλωση. Ας μελετήσουμε λεπτομερώς τη σκιερή αυτή πτυχή του ποδοσφαίρου.


ρατσισμός στο ποδόσφαιρο
Πηγή εικόνας: Christopher Furlong/Getty Images

Οι διαστάσεις της έμφυλης διάκρισης στον αθλητισμό


Θα μπορούσε να λεχθεί ότι τα φυλετικά στερεότυπα στον χώρο του αθλητισμού αντανακλούν τον κοινωνικό δαρβινισμό. Πιο αναλυτικά, η θεωρία υποστήριξε την εξέλιξη της φυλής –ιδιαιτέρως της λευκής-, αποδίδοντας σημασία στη διάνοια και την ηθική του λευκού ανθρώπου. Αντίθετα, στην περίπτωση των ανθρώπων με καταγωγή από την Αφρική, δόθηκε προσοχή στην εγγενή βία που τους διέπει, ενώ έγινε λόγος για περιορισμένες νοητικές δυνατότητες κι εν γένει, μικρότερη εξέλιξη συγκριτικά με τη λευκή φυλή. Αυτό είχε ως συνέπεια την ενθάρρυνση διαμόρφωσης της ιδέας περί εγγενούς καταλληλόλητας των Αφρικανών για την εκτέλεση ποικίλλων σωματικών δραστηριοτήτων. Η εστίαση της προσοχής στη φυσική τους ανδρεία και όχι στη γνωστική τους ικανότητα έχει πραγματικές συνέπειες για τη συγκεκριμένη κοινότητα, γεγονός το οποίο φανέρωσε και ο προ ολίγων ημερών τελικός του EURO.


Μάλιστα, μία μελέτη που πραγματοποιήθηκε για το περιοδικό “Conversation” το 2018 κι επικεντρώθηκε στην παρατήρηση του σχολιασμού που σημειώθηκε κατά το Παγκόσμιο Κύπελλο της FIFA, αντανακλά στα όσα προαναφέραμε. Βάσει 1.009 επαινετικών σχολίων κατά τη διάρκεια τριάντα ωρών κάλυψης αγώνα από το BBC και το ITV, διαπιστώθηκε ότι οι Αφρικανοί ποδοσφαιριστές σχολιάζονται θετικά για τη φυσική τους ισχύ, ενώ οι υπόλοιπης καταγωγής ποδοσφαιριστές επαινούνται για την ευφυΐα και τον χαρακτήρα τους. Μιλώντας με πραγματικά δεδομένα, αναδείχθηκε ότι το 69,8% των 281 σχολίων απευθυνόμενων στην αφρικανική κοινότητα επικεντρώθηκε στα φυσικά τους χαρακτηριστικά. Στη συνέχεια, έπονταν σχόλια σχετικά με την προσωπικότητα ή τις γνωστικές ιδιότητές τους. Από την άλλη πλευρά, όσον αφορά τους 448 επαίνους που δόθηκαν στους λευκούς ποδοσφαιριστές, το 47,9% αυτών είχε να κάνει με τη γνωστική δύναμη, ενώ ακολουθούσαν σχόλια περί χαρακτήρα, πολυμηχανίας και τέλος, φυσικών χαρακτηριστικών.


Ενδιαφέρον προκαλεί το γεγονός ότι η διάκριση αποκτά ακόμη πιο βίαιο χαρακτήρα σε περίπτωση ήττας της ομάδας. Μία έρευνα του 2014 από ακαδημαϊκούς του Lancaster University ασχολήθηκε με τις διαστάσεις που λαμβάνει το συγκεκριμένο φαινόμενο εντός της Αγγλίας. Επεξηγηματικά, συμπέρανε ότι τα περιστατικά έμφυλης βίας στα social media άγγιζαν το 26% κάθε φορά που η αγγλική ομάδα νικούσε ή ερχόταν ισόπαλη, αλλά ανερχόταν στο 38% όταν η ίδια έχανε τον αγώνα. Φυσικά, οφείλουμε να υπογραμμίσουμε ότι οι διακρίσεις που προκύπτουν ενδέχεται να γίνονται ακούσια, μία στάση που αντικατοπτρίζει τα βαθιά ριζωμένα στερεότυπα στην ιστορία του ανθρώπινου πολιτισμού. Γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο, είναι αναγκαίο να λαμβάνονται σοβαρά υπόψιν οι ηθελημένες και μη ρατσιστικές τακτικές.


ρατσισμός στο ποδόσφαιρο Αγγλία
Πηγή εικόνας: Time Magazine

Παρακάτω θα ρίξουμε μία ματιά στη δράση που ανέλαβαν ο πρωθυπουργός της Αγγλίας, Boris Johnson και οι πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης, ύστερα από το κύμα επιθέσεων που δέχτηκαν οι Rashford, Sancho και Saka.


Γρήγορα αντανακλαστικά ή μία ακόμη αποτυχημένη προσπάθεια καταπολέμησης της ρητορικής μίσους στο διαδίκτυο;


Η ρατσιστική συμπεριφορά που παρατηρήθηκε μετά το πέρας του τελικού αγώνα, επικεντρώθηκε στη χρήση emoji που αναπαριστούν μαϊμούδες, καθώς επίσης και σε άλλους χλευασμούς ρατσιστικού ύφους. Ο Johnson έσπευσε αμέσως να κρίνει ότι τα ρατσιστικά σχόλια σε Twitter, Instagram και άλλα Μέσα είναι επαίσχυντα. «Η εθνική ομάδα της Αγγλίας αξίζει να επαινείται και οι παίκτες της να αντιμετωπίζονται σαν ήρωες. Όσοι είναι υπεύθυνοι για αυτήν τη φρικτή λεκτική κακοποίηση έναντι των αθλητών μας, θα έπρεπε να ντρέπονται για τον εαυτό τους», δημοσίευσε ο πρωθυπουργός στον προσωπικό του λογαριασμό, ενώ πρόσθεσε επίσης και την ανάγκη επιβολής βαρύτατων ποινών στους θύτες.


Επιπλέον, το Twitter έπαυσε την λειτουργία εκατοντάδων λογαριασμών με υβριστικό περιεχόμενο, εντός ενός εικοσιτετράωρου. Ωστόσο, η στάση που έλαβε δεν ήταν όσο αποτελεσματική φαίνεται, αφού δεν κατάφερε να καταδικάσει πλήρως τους υπεύθυνους για την ανάπτυξη της ρητορικής μίσους διαδικτυακούς λογαριασμούς. Σύμφωνα με έρευνα της βρετανικής ειδησεογραφικής πηγής iNews, το Twitter στάθηκε ανίκανο να διαγράψει μία πληθώρα λογαριασμών που προωθούσε ρατσιστικά μηνύματα κατά των αθλητών στην πλατφόρμα. Παράλληλα, η έρευνα ανέδειξε ότι πολλοί από τους παραπάνω χρήστες δεν έπεσαν καν στην αντίληψη της τεχνητής νοημοσύνης του Twitter για τις ανάρμοστες δημοσιεύσεις τους.


Οι προαναφερθείσες παρατηρήσεις προβληματίζουν σχετικά με το αν η πλατφόρμα μπορεί να λειτουργήσει, έτσι ώστε να συμβάλλει στη μείωση των ρατσιστικών επιθέσεων μέσω του διαδικτύου. Προκειμένου να επιτευχθεί ο συγκεκριμένος στόχος, αρμόζει ο χαρακτήρας των περιορισμών που θέτει να είναι τόσο προληπτικός όσο και κατασταλτικός. Ειδικότερα, ένα εφικτό σενάριο θα ήταν το Twitter να ενθάρρυνε τους χρήστες να σκέφτονται ξανά το περιεχόμενο που πρόκειται να κοινοποιήσουν, με την εμφάνιση ενός μηνύματος επιβεβαίωσης. Το ίδιο θα μπορούσε να συμβεί και στην περίπτωση των αναδημοσιεύσεων άλλων περιεχομένων (retweets). Με αυτόν τον τρόπο, είναι δυνατόν να επιβραδυνθεί ο ρυθμός δημοσιεύσεων με ρητορική μίσους. Μάλιστα, τα εργαλεία αυτά μπορούν να ενισχυθούν ακόμη περισσότερο σε περιόδους εκδηλώσεων που συγκεντρώνουν το βλέμμα του παγκόσμιου κοινού, όπως είναι στην περίπτωση μας το EURO 2020.


ρατσισμός στο ποδόσφαιρο euro


Γενικότερα, θα συμφωνούσαμε στην ανάγκη τερματισμού του χουλιγκανισμού τόσο στους χώρους των γηπέδων, όσο και στο διαδικτυακό περιβάλλον. Ο αθλητισμός πρέπει να αντιμετωπίζεται σαν ένας χώρος όπου αναπτύσσεται ο διάλογος, εξευγενίζεται η ψυχή και κυριαρχεί ο θαυμασμός και σεβασμός απέναντι σε όλους τους αθλητές που καταβάλλουν προσπάθειες να επιτύχουν τους στόχους τους.

54 προβολές0 σχόλια