Λευκορωσία και Δημοσιογραφία: Ένας πόλεμος που ηγείται ο Λουκασένκο

Γράφει η Μαρία Μαυροματίδου


Είναι γεγονός ότι το καθεστώς που επικρατεί στη Λευκορωσία έχει χαρακτηριστεί ως η τελευταία δικτατορία της Ευρώπης, με το λαό της χώρας να ζει υπό δυσμενείς συνθήκες και την κυβέρνηση να παρουσιάζει αυταρχικό χαρακτήρα. Ήδη από το 2010, οι πολίτες θέτουν σαν στόχο την ύψωση αναστήματος και μετάδοση ηχηρού μηνύματος κατά του τρόπου άσκησης της εξουσίας, σε όλο τον κόσμο, με οργανωμένες διαδηλώσεις. Ωστόσο, το έτος του 2020 έφερε τον Αλεξάντερ Λουκασένκο αντιμέτωπο με το αγανακτισμένο πλήθος, όσο ποτέ άλλοτε. Με σύμμαχο την τεχνολογία των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και την ισχυρή θέληση για ανατροπή του πολιτεύματος, οργανώθηκε ένα κίνημα με βάση τού τις εφαρμογές ανταλλαγής μηνυμάτων, που ενώνει και καλεί το έθνος να αντιταχθεί στην απολυταρχία που υφίσταται. Σε απάντησή του, ο Λουκασένκο προβαίνει σε κρατική αεροπειρατεία, συλλήψεις διαδηλωτών, δημοσιογράφων, μελών της Αντιπολίτευσης κι εν γένει, ενάντιων της πολιτικής του κι άλλες παράνομες πράξεις που καταργούν θεμελιώδη δικαιώματα, όπως την ελευθερία λόγου κι έκφρασης.


Πηγή εικόνας: lifo.gr

Μία ματιά στο καθεστώς Λουκασένκο


Ο Λευκορώσος πολιτικός μονοπωλεί την εξουσία 27 χρόνια. Με την πρώτη θητεία, το 1994, ο Πρόεδρος διατήρησε το σοσιαλιστικό οικονομικό μοντέλο, κρατώντας τη χώρα του αποστασιοποιημένη από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Πιο συγκεκριμένα, η Λευκορωσία βρίσκεται υπό ένα πολίτευμα που θυμίζει τα χρόνια εξάρτησής της από τη Ρωσική Αυτοκρατορία και τη Σοβιετική Ένωση. Συμπληρωματικά, η κατάργηση του ορίου των δύο θητειών, η προπαγάνδα και νοθεία που χαρακτηρίζουν τις εκλογικές αναμετρήσεις, ο περιορισμός της ελευθερίας έκφρασης, η διατήρηση της θανατικής ποινής, ο αντισημιτισμός κι η ομοφοβία καθιστούν τη χώρα φαινομενικά μόνο δημοκρατική.


Επιπλέον, έχει επιβληθεί καθεστώς επιτήρησης στους περισσότερους τομείς της κοινωνικής ζωής, με τις σημαντικότερες πηγές πληροφόρησης να χειραγωγούνται κι επομένως, τον πληθυσμό να υποχρεώνεται σε πλύση εγκεφάλου. Ειδικότερα, τα κινητά τηλέφωνα δημοσιογράφων και πολιτικών είναι ελεγχόμενα και η χρήση διαδικτύου οριοθετημένη, ενώ έντονη είναι η απειλή σύλληψης, έλλειψης εργασίας και θέσης σε κίνδυνο της ζωής όποιου αντιμάχεται της κυβέρνησης, καθώς επίσης και της οικογενείας αυτού. Αξιοσημείωτος είναι ο ρόλος της αστυνομίας στη χώρα, η οποία υποκινείται από τον Λουκασένκο και βιαιοπραγεί έναντι κάθε δημοκρατικού κινήματος και ειρηνικής κινητοποίησης του λαού, ενώ οι μυστικές υπηρεσίες στην κορυφή της κυβέρνησης συμβάλλουν στην όξυνση της πολιτικής κρίσης που πλήττει τη Λευκορωσία.


Πηγή εικόνας: abc.net.eu

Η επανάσταση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης


Η κήρυξη νίκης του Lukashenko στις εκλογές της 9ης Αυγούστου 2020, συνοδευόμενη από παρατυπίες κι αποτελέσματα που δεν αντιπροσωπεύουν το πολίτευμα της δημοκρατίας, στάθηκε αφορμή ώστε να χρησιμοποιηθεί η τεχνολογία ως όπλο κατά της δικτατορίας. Με άλλα λόγια, οι Λευκορώσοι οικειοποιούνται, σήμερα, περισσότερο τα social media, με μεγάλη απήχηση να παρουσιάζουν τα Facebook, Viber, Youtube και Instagram, όπως παρατηρεί μία έρευνα της εφημερίδας Washington Post. Η εστίαση της προσοχής, όμως, γίνεται σε μία εφαρμογή, η οποία αποτέλεσε την κινητήρια δύναμη των διαμαρτυριών, που ξεκίνησαν από τη νύχτα των τελευταίων εκλογών: το Telegram.


Το παραπάνω μέσο μένει ανεπηρέαστο από τον αποκλεισμό που η κυβέρνηση επιβάλλει, κατά καιρούς, από τους ιστοτόπους ειδήσεων, λόγω του ότι δεν απαιτεί “VPN” και διασφαλίζει το απόρρητο των χρηστών. Κατέχει σημαντικό ρόλο στην καλλιέργεια πολιτικής συνείδησης, καθώς με την ύπαρξη καναλιών σε κάθε πόλη της χώρας, δημιουργεί ένα μεγάλο κοινωνικό δίκτυο, στο οποίο είναι δυνατή η ανταλλαγή ιδεών, η έκφραση υποστήριξης σε πολίτες που έχουν συλληφθεί, η ανάπτυξη του έργου για τα ανθρώπινα δικαιώματα κι η οργάνωση διαδηλώσεων, διαλέξεων και συναυλιών. Επιπροσθέτως, το κοινό διαμοιράζει τις νέες πολιτικές εξελίξεις, δημοσιοποιεί φωτογραφικό υλικό που μαρτυρά την αναταραχή που κυριαρχεί κι έρχεται σε επαφή με ακτιβιστές, καλώντας το έθνος σε εκδηλώσεις διαμαρτυρίας και διαδίδοντας ευρέως την ανάγκη για επανάσταση.


Σε αυτό το σημείο, αρμόζει να σημειωθεί ότι σε μία χώρα όπου οι κάτοικοι εξαρτώνται απόλυτα από την κυβέρνηση και δεν έχουν την ευκαιρία για ελεύθερη πρόσβαση στις ψηφιακές τεχνολογίες, η αλλαγή επέρχεται με συλλογική προσπάθεια. Αυτό σημαίνει ότι τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης χτίζουν τη βάση για την έναρξη της διαμαρτυρίας, αλλά αδυνατούν από μόνα τους να καταρρίψουν ένα καθεστώς. Συνεπώς, μία διαδικτυακή πλατφόρμα λειτουργεί από κοινού με τους πολίτες, οι οποίοι χρησιμοποιούν δημιουργικά όλους τους διαθέσιμους πόρους για δράση.


Πηγή εικόνας: cointelegraph.com

Η στοχοποίηση της δημοσιογραφίας


Τον Απρίλιο του 2021, η κυβέρνηση Λουκασένκο έπαψε τη μετάδοση της ρωσικής υπηρεσίας του Euronews στη Λευκορωσία. Το υπουργείο υποστήριξε την διακοπή, με το πρόσχημα ότι το δίκτυο μετέδιδε διαφημιστικά μηνύματα στην αγγλική γλώσσα, χωρίς να προβαίνει σε μεταγλώττιση των ίδιων ή προσθήκη ρωσικών ή Λευκορωσικών υποτίτλων, όπως επιτάσσει η νομοθεσία. Η συγκεκριμένη απόφαση προκάλεσε εντύπωση στο κανάλι Euronews, το οποίο διατείνεται πως δεν είχε ειδοποιηθεί για την απόφαση της Λευκορωσικής κυβέρνησης.


«Στο Euronews είμαστε υπερήφανοι για την αναγνώριση του κόσμου, ως ένα από τα πλέον ανεξάρτητα μέσα ενημέρωσης, που προβάλλει αμερόληπτα την ειδησεογραφία τόσο στη ρωσική του υπηρεσία όσο και στις υπόλοιπες έντεκα γλώσσες του. Για τρεις περίπου δεκαετίες, η αποστολή μας είναι να δώσουμε στον κόσμο την δύναμη να εκφράσει τις απόψεις του, ελεύθερα και χωρίς λογοκρισία (...) Οι πολίτες και τηλεθεατές μας στην Λευκορωσία θα μπορούν να μας παρακολουθούν για την ώρα μέσω της ψηφιακής μας πλατφόρμας»


Νωρίτερα από τον Απρίλιο, είχε ξεσπάσει ένα είδος «πογκρόμ» έναντι των δημοσιογράφων και των υπερασπιστών των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, που δραστηριοποιούνται στο χώρο και θεωρούνται «αντιφρονούντες» από το καθεστώς Λουκασένκο. Τις βίαιες εφόδους στα σπίτια των προαναφερθέντων συνόδεψε η εισβολή στην Ομοσπονδία Λευκορώσων Δημοσιογράφων, από την οποία κατασχέθηκε οποιοδήποτε ηλεκτρονικό υλικό βρέθηκε, όπως περιγράφει ο Γιάννης Κοτσιφός, δημοσιογράφος και μέλος της διοίκησης της Ευρωπαϊκής Ομοσπονδίας Δημοσιογράφων, σε σχετικό podcast της Athens Voice. Επρόκειτο για μία πράξη που παρακινήθηκε από τη βαθιά επιθυμία του Λουκασένκο να εξαφανίσει στοιχεία που αντικατοπτρίζουν την εναντίωση στον τρόπο διακυβέρνησής του.


«Αυτή τη στιγμή που μιλάμε, περίπου 30 δημοσιογράφοι βρίσκονται στη φυλακή, αριθμός που μπορεί να αλλάξει από ώρα σε ώρα», αναφέρει ο Κοτσιφός, ανήσυχος για το πολιτικό μέλλον της Λευκορωσίας, ενώ συμπληρώνει ότι μερικοί από τους φυλακισμένους έρχονται αντιμέτωποι με το ενδεχόμενο της θανατικής ποινής. Όπως αντιλαμβανόμαστε, λοιπόν, η θανατική ποινή είναι δυνατόν να επιβληθεί σε έναν δημοσιογράφο, έναν άνθρωπο, που γράφει και δρα για τον δήμο, στηρίζει τον δήμο και μάχεται για την ελευθερία του δήμου!


Αξίζει να λεχθεί ότι στις 24 Μαΐου του φετινού έτους πραγματοποιήθηκαν ορισμένες αλλαγές στο νομοθετικό πλαίσιο ρύθμισης των Μ.Μ.Ε. Πρώτον, διακόπηκε η μετάδοση δημοσκοπήσεων που δεν ήταν εγκεκριμένες από το καθεστώς Λουκασένκο. Δεύτερον, απαγορεύτηκε η προσθήκη υπερκειμένων (hypertexts), που οδηγούν σε περιβάλλοντα ειδησεογραφικών πηγών «απαγορευμένων». Τρίτον, διακόπηκε η χρηματοδότηση του δημοσιογραφικού κλάδου από χώρες εκτός της Λευκορωσίας. Επιπλέον, υπάρχουν πολλές προβλέψεις για μελλοντική απαγόρευση τόσο της δημοσιογραφικής κάλυψης διαδηλώσεων, που δεν έχουν λάβει έγκριση από την κυβέρνηση, προκειμένου να επικοινωνήσουν τα μηνύματά τους στους δρόμους της χώρας, όσο και της διοργάνωσης αυτών από τους ίδιους τους δημοσιογράφους. Σε αυτό το πλαίσιο, το Συμβούλιο της Ευρώπης εξέφρασε τους προβληματισμούς του για την αναδυόμενη δικτατορία που χτυπά στην καρδιά της Ευρώπης.


«Ανησυχούμε σοβαρά για την περαιτέρω πίεση που ασκείται στα ανθρώπινα δικαιώματα στη Λευκορωσία (...) Οι νομοθετικές αλλαγές της 24ης Μαΐου αύξησαν περαιτέρω τις ανησυχίες μας, προσθέτοντας νέα μέτρα τιμωρίας στους υπάρχοντες περιορισμούς στην ελευθερία των μέσων ενημέρωσης και στην ελευθερία του συνέρχεσθαι», δήλωσε σε ανακοίνωσή του ο διεθνής οργανισμός.


Σήμερα, παρουσιάζονται άνω των 3.000 εκκρεμών ποινικών υποθέσεων έναντι των ασκητών του δημοσιογραφικού επαγγέλματος, ενώ το μέλλον είναι πολύ αβέβαιο για όσους επιλέγουν να καλύψουν διαδηλώσεις. Η επικοινωνία μεταξύ των Λευκορώσων δημοσιογράφων, καθώς επίσης και μεταξύ των πρώτων με δημοσιογράφους από άλλες χώρες γίνεται ολοένα πιο επικίνδυνη μέρα με τη μέρα, με πολλούς να φοβούνται για τη ζωή τους.


Πηγή εικόνας: time.com

Η περίπτωση της αεροπειρατείας

Το αίσθημα του τρόμου ήρθε να ενισχύσει η «κρατική αεροπειρατεία» της Λευκορωσίας, που κατάφερε να θορυβήσει και την ελληνική κοινωνία, στις 23 Μαΐου. Έτσι, γνωρίσαμε την υπόθεση με όνομα Ρομάν Προτασέβιτς, τον 26χρονο ακτιβιστή, δημοσιογράφο, μέλος της αντιπροσωπείας της ηγέτιδας της Λευκορωσικής Αντιπολίτευσης Σβετλάνα Τιχανόφσκαγια και σφοδρό πολέμιο της διακυβέρνησης του Λουκασένκο. Πιο συγκεκριμένα, ο Προτάσεβιτς ταξίδευε από την Αθήνα στην πρωτεύουσα της Λιθουανίας, Βίλνιους, όταν το αεροσκάφος της Ryanair, στο οποίο επέβαινε, έλαβε εντολή να προσγειωθεί στο Μινσκ της Λευκορωσίας. Οι Λευκορωσικές αρχές ενημέρωσαν το πλήρωμα της πτήσης ότι το αεροπλάνο ήταν παγιδευμένο και υποχρέωσαν το ίδιο σε προσγείωση, με αποτέλεσμα να συλληφθεί ο δημοσιογράφος κι η σύντροφός του, Σαπέγκα Σοφία, και τώρα, να κινδυνεύουν οι ζωές τους.


Πηγή εικόνας: International Press Institute

Όσον αφορά τον Προτάσεβιτς και τις ιδέες που εκπροσωπεί, ο ίδιος ήταν αρχισυντάκτης ενός λευκορωσικού πολιτικού μέσου που φιλοξενείται στο Telegram, το Belamova, συγκεντρώνοντας περίπου 250.000 συνδρομητές. Ακόμη, πρωταγωνίστησε στις προσπάθειες διαμαρτυρίας κατά του Λουκασένκο, μεταδίδοντας σφοδρές εικόνες που αντικατοπτρίζουν την αστυνομική βία. Έπειτα από τη σύλληψή του, ο δημοσιογράφος έδωσε συνέντευξη στο κρατικό τηλεοπτικό δίκτυο ONT. Στο βίντεο συναντούμε τον Προτάσεβιτς να αναιρεί τα πιστεύω του και να ανακαλεί παλαιότερες επικριτικές δηλώσεις εις βάρος του Λουκασένκο. Στο τέλος της συνέντευξης ξεσπά σε κλάματα, καλύπτοντας το πρόσωπό του με τα χέρια του.


Η δημοσίευση αυτής της συνέντευξης προκάλεσε θύελλα αντιδράσεων, με τον πατέρα του δημοσιογράφου να κάνει λόγο στο AFP TV για εξαναγκασμό και κακοποίηση του γιου του, προκειμένου να «αποθεώσει» τον Λουκασένκο. Ως εκ τούτου, η «ομολογία», όπως βαφτίστηκε από το δίκτυο μετάδοσης της συνέντευξης, χαρακτηρίστηκε «παρωδία», με πολλούς να μην πείθονται για την οικειοθελής στάση του δημοσιογράφου να υποστηρίξει τον αυταρχικό ηγέτη.



Η Ευρώπη έδρασε άμεσα, καταδικάζοντας τις ενέργειες του Λουκασένκο, αλλά και θέτοντας όρια για τη διασφάλιση των πολιτών του κόσμου. Έτσι, το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο αποφάσισε τον αποκλεισμό των αερομεταφορών της Λευκορωσίας από τον εναέριο χώρο της Ε.Ε. Παράλληλα, ο Νταβίντ Σασόλι, Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου ανέφερε κατά τη σύνοδο κορυφής της Ε.Ε ότι: «Η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να δράσει χωρίς δισταγμό και να τιμωρήσει τους υπαίτιους. Απόψε έχετε μεγάλη ευθύνη να δείξετε ότι η Ένωση δεν είναι ένας χάρτινος τίγρης», μία φράση που φανερώνει πυγμή, ενώ οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων αντιτάσσονται στην κράτηση του δημοσιογράφου και της συντρόφου του, μία κίνηση που φανερώνει την Ευρώπη ενωμένη απέναντι στην παρανομία.


Οι απόλυτες θέσεις του Λουκασένκο μοιάζουν να κρατούν τον λαό παγιδευμένο στη χώρα του. Είναι αναγκαίο να αναδεικνύουμε τα γεγονότα που εξελίσσονται διαρκώς στη Λευκορωσία, προσπαθώντας να υποστηρίξουμε όλους εκείνους που δεν έχουν χάσει ακόμη τη φωνή τους. Η δημοσιογραφία αποτελεί ισχυρό όπλο για τη διάσπαση του απολυταρχικού μονόλιθου του καθεστώτος και οι οποιοιδήποτε περιορισμοί του κλάδου φέρουν στην επιφάνεια εποχές σκότους. Οφείλουμε, λοιπόν, να μιλούμε περισσότερο για τέτοια ζητήματα, επειδή μας αφορούν όλους!

120 προβολές0 σχόλια