"Μπορούν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης να σταματήσουν την αστυνομική βία;"

Γράφει η Μαρία Μαυροματίδου


Σε μία εποχή που μας φέρει αντιμέτωπους με την αυθαιρεσία της εξουσίας, συναντούμε όξυνση της αστυνομικής βίας, η οποία συνεπάγεται κινητοποίηση των πολιτών, με πολλούς να ταυτίζονται με ακραίες ιδέες, άλλους να στηρίζουν ότι δεν πρόκειται για μεμονωμένα περιστατικά, αλλά για ένα διαχρονικό φαινόμενο, μερικούς να τάσσονται υπέρ του ειρηνικού διαλόγου κι αρκετούς να στέκονται άπραγοι, παρακολουθώντας τη ροή των ειδήσεων στα μέσα μαζικής ενημέρωσης.


  1. Το ερώτημα, όμως, είναι τί κάνουν τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης;

  2. Πώς αποφασίζουν οι χρήστες τους να παρουσιάσουν τα γεγονότα και πώς αντιδρούν οι ακόλουθοί τους;

  3. Άραγε, είναι δυνατόν το βιντεογραφικό υλικό που κοινοποιείται στο διαδίκτυο και προβάλλει «μία χαώδη δημοκρατία», με αστυνομικούς να προβαίνουν σε ξυλοδαρμούς και πολίτες να πονούν, να δώσει ένα τέλος στην αστυνομική βία ή να ενισχύσει τις βίαιες συμπεριφορές εν γένει;


Πηγή εικόνων: Skai.gr, Twitter.

Πώς φτάσαμε να μιλούμε για αστυνομική βία εν μέσω πανδημίας;


Στις 11 Μαρτίου του 2020, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας κήρυξε την Covid-19 πανδημία. Σήμερα, η Ελλάδα διανύει το τρίτο lockdown, με τους πολίτες να μετακινούνται μόνο για εξαιρετικές ανάγκες. Η ταχεία μεταδοτικότητα του φονικού ιού επηρέασε κάθε πτυχή της ανθρώπινης δραστηριότητας, αλλάζοντας ριζικά την καθημερινότητα. Μεταξύ άλλων, αυξήθηκε σε σημαντικό βαθμό η αστυνόμευση, της οποίας έργο είναι και ο έλεγχος για τήρηση των περιοριστικών μέτρων που αφορούν την αποτροπή διάδοσης του κορωνοϊού.


Έτσι, την Κυριακή 7 Μαρτίου 2021, στην περιοχή της Νέας Σμύρνης στην Αθήνα, γνωρίσαμε τις διαστάσεις που δύναται να λάβει η αυθαιρεσία της εξουσίας και μάλιστα, από ορισμένα όργανα υπεύθυνα για την πολιτική προστασία και κοινωνική ευημερία. Ωστόσο, τη γνώση των όσων έλαβαν χώρα στην περιοχή εκείνη τη μέρα δεν τη χρωστάμε στην ΕΛ.ΑΣ, δεν τη χρωστάμε στα ΜΜΕ, αλλά στα social media.


Δεκάδες χρήστες του Facebook και Twitter ξεκίνησαν να μαρτυρούν τα όσα είδαν με τα μάτια τους, ενώ σταδιακά, δημοσιευόταν και βίντεο από τον ξυλοδαρμό που υπέστη ο πολίτης από το σώμα ασφαλείας. Μαρτυρίες που μας διαφώτισαν, ώστε να διακρίνουμε τον θύτη από το θύμα, τη βία από την ειρήνη, την επίθεση από την προσπάθεια εξασφάλισης της δημόσιας ευταξίας.


Η πόλωση


Το κλίμα της πόλωσης δεν άργησε να δημιουργηθεί, με τη μία πλευρά, αυτή των πολιτών, να επιπλήττει το αστυνομικό έργο και την άλλη, αυτή των αστυνομικών, να δηλώνουν ότι ήταν οι ίδιοι που δέχθηκαν ξαφνική επίθεση.


Το κοινό, όμως, στο διαδίκτυο διχάστηκε ακόμα πιο πολύ, με ορισμένους να καταδικάζουν τη γενικότερη λειτουργία της αστυνομίας, άλλους να ανταποδίδουν στη βία των οργάνων ασφαλείας με βία, ορισμένους να αναπαράγουν την ιδέα ότι οι εχθροπραξίες – απ’ όπου κι αν προέρχονται – δεν έχουν χώρο σε μία υγιή δημοκρατία και μερικούς να ασπάζονται τον λεγόμενο «ισαποστακισμό». Γρήγορα, δημιουργήθηκε κύμα διαδηλώσεων έναντι της αστυνομικής βίας και οι χρήστες του διαδικτύου ήρθαν πια σε θέαση εικόνων που αναπαριστούν τραυματισμένους αστυνομικούς. Όλα τα προαναφερθέντα έμελλε να εκμεταλλευτούν ομάδες ανθρώπων με ακραίες ιδεολογίες, είτε υποστηρίζοντας σθεναρά την ανάγκη να χυθεί αίμα αστυνομίας, είτε προβάλλοντας αποκλειστικά παραβατικές δράσεις περιορισμένων ατόμων, δικαιολογώντας με αυτόν τον τρόπο τον αυταρχισμό των Αρχών.


Τα άκρα εκμεταλλεύονται τα social media


Κατανοούμε ότι τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μάς βοήθησαν να δούμε την αλήθεια την ώρα που τα μέσα μαζικής ενημέρωσης την αγνόησαν ή φίμωσαν. Είναι, όμως, τόσο αγγελικά πλασμένος ο κόσμος τους, ώστε να εξυπηρετεί την αξιόπιστη κι αμερόληπτη ενημέρωση του χρήστη διαδικτυακών πλατφόρμων;


Εστιάζοντας το βλέμμα μας στις Η.Π.Α, υπάρχουν πολλά παραδείγματα που καταδεικνύουν ότι τα social media ήταν εκείνα που, πολλές φορές, χρησιμοποιήθηκαν για να οξύνουν τη βία. Πιο συγκεκριμένα, τα συνεχή tweets του DonaldTrump, που αμφισβητούσαν τη νίκη του JoeBiden ήταν αυτά που σε μεγάλο βαθμό οδήγησαν τους Ρεπουμπλικάνους υποστηρικτές του πρώην Προέδρου της Αμερικής να εισβάλλουν στο Καπιτώλιο, με σκοπό να εμποδίσουν το αμερικανικό Κογκρέσο να επικυρώσει τη νίκη του Biden στις προεδρικές εκλογές της 3ης Νοεμβρίου.


«Ο Biden δεν κέρδισε τις εκλογές. Έχασε και στις έξι κρίσιμες πολιτείες και μάλιστα, με διαφορά.», ανήρτησε ο Trump στον προσωπικό του λογαριασμό στο Twitter. «Πρέπει να παλέψουμε έτσι ώστε να μην κλέψουν τη σπουδαία νίκη μας. Να είστε δυνατοί!», παρότρυνε τους οπαδούς του να μην χάσουν την πίστη τους στο ότι το εκλογικό αποτέλεσμα ήταν «ψευδές».


Μπορεί τα παραπάνω να είναι λίγα από τα – πλέον διαγεγραμμένα - tweets του προηγούμενου Προέδρου των ΗΠΑ, ωστόσο, δίνουν μία σαφή εικόνα της κατάστασης που μπορεί να επικρατήσει αν με οποιονδήποτε τρόπο προαχθεί η βία μέσω των social media (5 νεκροί μετά την εισβολή στο Καπιτώλιο, ενθαρρυμένης από δημοσιεύσεις στα διαδικτυακά μέσα).


Σε ένα παρόμοιο σκηνικό πόλωσης καλείται τώρα να ανταπεξέλθει η Ελλάδα. Επεξηγηματικά, οι διαφωνίες που εκφράζονται για το πως αρμόζει να συμπεριφερθεί η πολιτεία στις εχθροπραξίες της αστυνομίας καλλιεργούν τη δυναμική των ακραίων απόψεων. Από τη μία πλευρά, η κοινοποίηση φωτογραφικών ντοκουμέντων με αστυνομικούς τραυματισμένους και πεσμένους στο έδαφος ως ένδειξη νίκης για μία δημοκρατία που οι καταπιεσμένοι έγιναν καταπιεστές δεν αντικατοπτρίζει, με βεβαιότητα, ένα υγιές πολίτευμα. Από την άλλη πλευρά, η κοινοποίηση εικόνων φοιτητών/τριών που αγωνίζονται να προστατεύσουν τα πανεπιστήμια τους από τη βία που βλέπουμε να λαμβάνει χώρα στους δρόμους χαρακτηρίζεται ως «η διαμαρτυρία των μπαχαλάκηδων» και δύναται να γεννήσει νέες αντιπαραθέσεις, με τις δυνάμεις ασφαλείας να υπόσχονται βία μέχρι να αποκατασταθεί ηρεμία. Σε αυτό το σημείο είναι που εκκολάπτεται ένα έδαφος για την ανάπτυξη υπεραπλουστευτικών ρητορικών που δύναται να οδηγήσουν σε πιο ισχυρές προστριβές στο μέλλον.


Πηγή εικόνας: EUROKINISSI/ΣΩΤΗΡΗΣ ΔΗΜΗΤΡΟΠΟΥΛΟΣ.

Ο διαδικτυακός ακτιβισμός


Το έργο που οι πολίτες καλούμαστε να φέρουμε σε πέρας είναι κρίσιμο και σύμμαχός μας μπορεί να αποτελέσει το διαδίκτυο, ειδικά στην «εποχή της καραντίνας». Με άλλα λόγια, ο ηλεκτρονικός ακτιβισμός επικεντρώνεται στη χρήση τεχνολογιών ηλεκτρονικών επικοινωνιών για διάφορες μορφές ακτιβισμού. Με αυτόν τον τρόπο, υπάρχει ταχεία, συντονισμένη και αποδοτική επικοινωνία μεταξύ των ανθρώπων που επιθυμούν να δράσουν, ώστε να διαμορφώσουν τη βέλτιστη εικόνα για την κοινωνία τους. Ακόμη, οι τεχνολογίες διαδικτύου χρησιμοποιούνται για συγκέντρωση χρημάτων που έχουν να κάνουν με το έργο των ακτιβιστών, τη δημιουργία μίας κοινότητας και άλλους εθελοντικούς σκοπούς.


Τα οφέλη μιας ψηφιακής εκστρατείας έγιναν ευρέως γνωστά κι εκτιμήθηκαν σε σημαντικό βαθμό με το κίνημα “Black lives matter”, του οποίου η παγκόσμια φήμη αποτελεί απότοκο της δολοφονίας του Αφροαμερικανού George Floyd από έναν αστυνομικό στη Μινεάπολη της Μινεσότα, στις 25 Μαΐου 2020. Ο άγριος θάνατος του Floyd και οι λέξεις του “I Can’t Breathe” παρακίνησαν τους πολίτες των Η.Π.Α να διαδηλώσουν κατά του ρατσισμού που διακρίνει την αστυνομία στη χώρα. Η εφαρμογή TikTok χρησιμοποιήθηκε για να παρουσιάσει τα όσα συνέβησαν στις διαμαρτυρίες, συμβάλλοντας στην παγκόσμια αφύπνιση για το φαινόμενο της αστυνομικής βίας που έχει λάβει σημαντικές διαστάσεις στις Η.Π.Α. Συμπληρωματικά, ένα remix του τραγουδιού του Childish Gambino "This is America" χρησιμοποιήθηκε ως ο ύμνος που εναντιώθηκε στην αστυνομική βία κι έγινε viral, συνοδεύοντας εικόνες ανθρώπων στους δρόμους και κερδίζοντας εκατομμύρια προβολές.


Ο διαδικτυακός ακτιβισμός, στην παραπάνω περίπτωση, υπερασπίστηκε τα δικαιώματα των Αφροαμερικανών και έδωσε μία ισχυρή γροθιά στα στερεότυπα και τις προκαταλήψεις που ακόμη και στον 21ο αιώνα υποτιμούν την αξία της ζωής ενός Αφροαμερικανού πολίτη. Ειδικότερα, μία έρευνα του “Pew Research Center”, η οποία πραγματοποιήθηκε το 2020, αναφέρει ότι περίπου το ¼ (23%) των ενηλίκων χρηστών των κοινωνικών μέσων στις Η.Π.Α έχουν αφυπνιστεί για διαφορετικά κοινωνικά ζητήματα (λ.χ. Κίνημα Black lives matter, αστυνομική βαρβαρότητα), επειδή είδαν σχετικές δημοσιεύσεις στις διαδικτυακές πλατφόρμες. Οι αριθμοί αυτοί είναι μία σπουδαία νίκη έναντι του ποσοστού 15%, που καταμετρήθηκε στην ίδια έρευνα το 2018.


Πηγή εικόνας: We Heart It – Pinterest.

Αξίζει να γίνει λόγος και για την επανάσταση που τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης οργάνωσαν, με σκοπό να εναντιωθούν στη δικτατορία του Alexander Lukashenko, στη Λευκορωσία, η οποία, μεταξύ άλλων, επέτρεψε στην αστυνομία να χρησιμοποιεί φονικά όπλα σε διαδηλώσεις. Αναλυτικότερα, το αυταρχικό πολίτευμα της χώρας ήρθε σε μεγάλη πρόκληση, όταν μετά τις εκλογές της 9ης Αυγούστου 2020, οι πολίτες ανακάλυψαν την ισχύ των messaging apps έναντι του βάναυσου καθεστώτος που επικρατεί στη Λευκορωσία. Το “Telegram” αποτέλεσε την κινητήρια δύναμη των διαμαρτυριών, αφού είναι εκείνο που μένει ανεπηρέαστο από τον αποκλεισμό που η κυβέρνηση επιβάλλει, κατά καιρούς, από τους ιστοτόπους ειδήσεων, λόγω του ότι δεν απαιτεί “VPN” και διασφαλίζει το απόρρητο των χρηστών.


Συμπληρωματικά, διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στην καλλιέργεια πολιτικής συνείδησης, καθώς με την ύπαρξη καναλιών σε κάθε πόλη της χώρας, δημιούργησε ένα μεγάλο κοινωνικό δίκτυο, στο οποίο ήταν δυνατή η ανταλλαγή ιδεών, η έκφραση υποστήριξης σε πολίτες που έχουν συλληφθεί, η ανάπτυξη του έργου για τα ανθρώπινα δικαιώματα κι η οργάνωση διαδηλώσεων, διαλέξεων και συναυλιών.


Παράλληλα, το κοινό είχε τη δυνατότητα να διαμοιράζει τις νέες πολιτικές εξελίξεις, να δημοσιοποιεί φωτογραφικό υλικό που μαρτυρά την αναταραχή που κυριαρχεί και να έρθει σε επαφή με ακτιβιστές, καλώντας το έθνος σε εκδηλώσεις διαμαρτυρίας και διαδίδοντας ευρέως την ανάγκη για επανάσταση. Ενδιαφέρον προκαλεί μία διαδικτυακή έρευνα, που διεξήχθη από το Κέντρο Ανατολικής Ευρώπης και Διεθνών Σπουδών (ΖοiS), τον Δεκέμβριο του 2020, μεταξύ 2.000 Λευκορώσων ηλικίας 16-64 ετών, από πόλεις άνω των 20.000 κατοίκων. Η ίδια μαρτυρά ότι το 71% των πολιτών της χώρας δηλώνει ότι τα social media είναι η πιο σημαντική πηγή πληροφόρησης από μια μακρά λίστα πηγής ειδήσεων.


Πηγή εικόνας: cointelegraph.com

Είναι αναγκαίο τα παραπάνω γεγονότα να λειτουργήσουν ως πρότυπα, σύμφωνα με τα οποία μπορούμε να πορευτούμε, όχι μόνο για να επικοινωνήσουμε σε παγκόσμιο επίπεδο τις τεταμένες σχέσεις μεταξύ πολίτη και κράτους στην Ελλάδα, αλλά και για να αγωνιστούμε, ώστε αυτές να αποτελούν παρελθόν, σε ένα φωτεινό μέλλον. Αυτό, βέβαια, προϋποθέτει να εισακουστούν ιδέες που τάσσονται υπέρ της ισορροπίας. Ειδικότερα, οι νέοι δίαυλοι επικοινωνίας με τους οποίους ήρθε σε επαφή η γενιά μας είναι αναγκαίο να χρησιμοποιηθούν με σύνεση, ενισχύοντας το δημόσιο διάλογο και το σεβασμό στην εναλλακτικότητα. Η προσφυγή στη βία, η διάδοση της βίας, η υπεράσπιση της βίας, η κανονικοποίηση της βίας έχουν ως μοναδικό αποτέλεσμα να καταστήσουν σαθρές τις βάσεις πάνω στις οποίες οικοδομήθηκε το δημοκρατικό πολίτευμα της χώρας μας!




Βιβλιογραφικές πηγές:

1. Sasse, G. (2021) The Political Awakening of Belarusian Society. CarnegieEurope. Ανακτήθηκε από: https://carnegieeurope.eu/strategiceurope/83861.

182 προβολές0 σχόλια