Ο ρατσισμός στο “The Simpsons”: Η συγγνώμη του Apu προς τον Ινδικό πληθυσμό

Γράφει η Μαρία Μαυροματίδου


Διανύοντας 31 χρόνια “The Simpsons”, 31 χρόνια με τον Apu στις οθόνες μας, παρατηρούμε την απεικόνιση του Ινδοαμερικανού χαρακτήρα να έχει τεθεί κάτω από το μικροσκόπιο, τα τελευταία 4 χρόνια. Γιατί συνέβη αυτό; Ένα ντοκιμαντέρ ήταν αρκετό ώστε να αναδείξει όλες εκείνες τις θεωρίες που θέλουν τη σειρά να ενισχύει στερεότυπα έναντι των πολιτών της Νότιας Ασίας. Τα στερεότυπα δύνανται να οδηγήσουν σε ρατσιστική συμπεριφορά, ειδικότερα όταν ανακυκλώνονται από σειρές με παγκόσμια επιρροή. Έτσι, η συγκεκριμένη περίπτωση αμερικανικών κινουμένων σχεδίων ανέπτυξε μία μεγάλη συζήτηση γύρω από το αν ο Apu αποτελεί μιντιακό στερεότυπο και κατά πόσο το ίδιο μπορεί να τραυματίσει τη φυλή που υποτίθεται πως αντιπροσωπεύει.


Πηγή εικόνας: The New York Times


Ποιος είναι ο Apu;


Ο Apu Nahasapeemapetilon παρουσιάζεται, ήδη, από τον πρώτο κύκλο της σειράς (8ο επεισόδιο, 1990) και κερδίζει τις εντυπώσεις, καθώς δεν είχε προϋπάρξει αναπαράσταση Ινδού στον αμερικανικό κινηματογράφο. Ο ίδιος είναι μετανάστης με προφορά κι ιδιοκτήτης του καταστήματος ψιλικών Kwik-E-Mart στις Η.Π.Α, όπου πολλές φορές, τον συναντούμε να μην μπορεί να διαχειριστεί τους έφηβους που κλέβουν το εμπόρευμά του. Επιπλέον, είναι πατέρας οκτώ παιδιών και γνωστός για τη φράση του “Thank you, come again!”. Τέλος, σε διαφορετικά σημεία στη σειρά, o Apu κάνει λόγο για την υποχρέωση του να παντρευτεί, παραπέμποντας στο σύστημα ζευγαρώματος που επικρατεί στην Ινδία.



Η παραπάνω απεικόνιση ίσως να φαίνεται αθώα, ωστόσο, πολλοί τη σχολιάζουν ως προσβλητική απέναντι στην Ινδοαμερικανική κοινότητα, λαμβάνοντας, μάλιστα, υπόψη τους πως αποτελούσε τη μοναδική απεικόνιση ενός Ινδού πολίτη στην αμερικανική κουλτούρα για περίπου 20 χρόνια. Πιο αναλυτικά, η παρουσίαση του Ινδού χαρακτήρα ως έναν άνθρωπο που εργάζεται σε μίνι μάρκετ επί 30 χρόνια -τη στιγμή που άλλες προσωπικότητες των Simpsons εξελίσσονται- δεν είναι όσο ανώδυνη φαντάζει για την κοινότητα. Παράλληλα, ένας μετανάστης που δεν μιλάει καλά την αγγλική επί 30 χρόνια είναι δυνατόν να καλλιεργήσει μία στερεοτυπική αντίληψη. Τέλος, η διακωμώδηση της ινδικής κουλτούρας και συγκεκριμένα, του «προγραμματισμένου γάμου», ενδέχεται να φέρει σε αμήχανη θέση το κοινό ανεξάρτητα με την εθνικότητά του. Ο χλευασμός στους γονείς ινδικής καταγωγής, οι οποίοι φροντίζουν να εξασφαλίσουν την αποκατάσταση του παιδιού τους από πολύ νεαρή ηλικία, συζητώντας για το ποιον ή ποια θα παντρευτεί στο άμεσο μέλλον, όχι μόνο προσβάλλει στοιχεία της παράδοσής τους, αλλά και δυσχεραίνει την προσπάθεια των νέων γενεών να αποφυλακιστούν από τη συγκεκριμένη επιταγή της πολιτισμικής ταυτότητάς τους.


Από την άλλη πλευρά, μία ομάδα ανθρώπων ονοματίζει τα προαναφερθέντα υπερβολές, τονίζοντας πως ολόκληρο το show των Simpsons βασίζεται σε στερεότυπα που έχουν σκοπό να προκαλέσουν γέλιο. Τη συγκεκριμένη άποψη έρχεται να αντικρούσει ο κωμικός Hari Kondabolu, δημιουργώντας την ταινία“The Problem with Apu”, το 2017, με στόχο να αφυπνίσει τον κόσμο για τη ρατσιστική παρουσίαση του Apu. Ο Kondabolu σχολιάζει ότι σε μία χώρα με υψηλά επίπεδα ανισότητας, η διακωμώδηση έχει διαφορετικές επιπτώσεις για μία κοινωνική ή εθνική ομάδα που έχει δεχτεί ρατσισμό, συγκριτικά με μία διαφορετική που δεν τον έχει βιώσει. Με αυτόν τον τρόπο, εκφράστηκαν πολλές θέσεις σχετικά με τα «πρέπει» και τα «μη» στην αναπαράσταση μίας μειονότητας στον κινηματογράφο.



Η επιτυχία του “The Problem with Apu”


Η επιτυχία του ντοκιμαντέρ του Kondabolu έγκειται στο γεγονός ότι έφερε στην επιφάνεια ένα ζήτημα που πολλοί αγνοούσαμε: Πώς είναι δυνατόν κάτι που παρακολουθείς στον ελεύθερό σου χρόνο, σε στιγμές χαλάρωσης, να επηρεάσει το υποσυνείδητό σου τόσο βαθιά, ώστε να καταλήξεις στο συμπέρασμα πως δεν είναι μυθοπλασία, αλλά πραγματικότητα. «Φυσικά κι είναι αστείος ο Apu, όμως, δεν αντιπροσωπεύει απόλυτα έναν Ινδοαμερικανό. Η φιγούρα του είναι ρατσιστική και δημιουργεί την πεποίθηση ότι οι Ινδοαμερικανοί ήταν, είναι και θα είναι σαν τον Apu για πάντα», τονίζει ο κωμικός.


Ωστόσο, το “The Problem with Apu” δεν κατάφερε μόνο να προσελκύσει το ενδιαφέρον του κοινού, αλλά και να απασχολήσει τους σεναριογράφους, ηθοποιούς και τον δημιουργό της σειράς. Επεξηγηματικά, η απάντηση στο ντοκιμαντέρ δεν άργησε να έρθει μέσα από ένα επεισόδιο με τίτλο “No Good Read Goes Unpunished”. Σε αυτό, παρακολουθούμε μία σκηνή στην οποία η μητέρα Marge Simpson διαβάζει στην κόρη της, Lisa, το βιβλίο “The Princess in the Garden”, προσπαθώντας να καταστήσει το ίδιο βιβλίο προσβλητικό εν έτει 2018. Στη συνέχεια, το μικρό κορίτσι στρέφεται προς την κάμερα και μιλάει σε όλους εμάς: «Κάτι που ξεκίνησε πριν από δεκαετίες και χειροκροτήθηκε από όλους, θεωρείται σήμερα μη πολιτικά ορθό. Τι μπορείς να κάνεις γι’ αυτό;», κατέληξε απευθυνόμενη σε μία φωτογραφία του Apu. Η φωτογραφία έγραφε πάνω «Να μην έχεις αγελάδα», μία φράση που θα μπορούσε να ερμηνευθεί ως ένα επιθετικό σχόλιο προς τον Ινδουισμό, τη θρησκεία που ασπάζεται την ιερότητα της αγελάδας. Συμπληρωματικά, ο δημιουργός της σειράς, Matt Groening, ανέφερε σε συνέντευξή του στην εφημερίδα “USA Today” πως είναι περήφανος για την sitcom και πιστεύει πως πλέον ζούμε σε μία εποχή όπου οι άνθρωποι συνηθίζουν να προσποιούνται ότι προσβάλλονται.



Το 2020 η φωνή που κρύβεται πίσω από τον Apu, ο Hank Azaria, αποφάσισε να αποσυρθεί. Ο ηθοποιός κατακρίθηκε από τον κωμικό Kondabolu για το γεγονός ότι είναι λευκός και υποκρίνεται έναν Ινδό. Σύμφωνα με τον Kondabolu, η επιλογή ενός λευκού δεν είναι ιδανική, αφού δεν μπορεί να αποδώσει με ακρίβεια μία εικόνα που αντικατοπτρίζει τον ινδικό τρόπο ζωής. Ο Azaria δηλώνει πως η απόφαση να αποσυρθεί ήρθε μετά από μία πολυετή προσπάθειά του να κατανοήσει πλήρως τα πληγωμένα συναισθήματα των Ινδών. «Από τη στιγμή που κατάλαβα τον τρόπο με τον οποίο μετέφραζαν πολλοί την παρουσία του Apu στο show, δεν ήθελα, πλέον να αποτελώ κομμάτι αυτού. Δεν το θεωρούσα σωστό να συνεχίσω», εκμυστηρεύεται στους “New York Times”, ενώ προσθέτει πως τον βοήθησαν σε σημαντικό βαθμό σεμινάρια όσον αφορά τον ρατσισμό και την κοινωνική συνείδηση.


Πηγή εικόνας: The Guardian

Η ιστορία με τον Apu δείχνει να εξελίσσεται συνεχώς, καθώς τη Δευτέρα 12 Απριλίου ο ηθοποιός ζητάει συγγνώμη από τον ινδικό πληθυσμό, στο podcast “Armchair Expert with Dax Shepard”. «Ζητώ πραγματικά συγγνώμη. Αισθάνομαι ότι πρέπει να πάω σε κάθε Ινδό σε αυτήν τη χώρα και να ζητήσω προσωπικά συγνώμη. Και μερικές φορές το κάνω.», εκφράζει ο Azaria, μιλώντας για μία εμπειρία που είχε με έναν 17χρονο Ινδό μαθητή, ο οποίος μολονότι δεν είχε παρακολουθήσει ποτέ τα Simpsons, ήταν πλήρως ενημερωμένος για την καρικατούρα που ο ηθοποιός υποδυόταν. Το αίσθημα ενοχής του Azaria έσπευσε να σχολιάσει ο ηθοποιός John Cleese, με μία ανάρτηση στον προσωπικό του λογαριασμό στο Twitter. Ειδικότερα, ο ίδιος περιγέλασε τον Azaria, «ζητώντας συγγνώμη» για όλες τις κωμικές σκηνές που δημιουργήθηκαν σε βάρος των λευκών Άγγλων στη σειρά «Το Ιπτάμενο Τσίρκο των Μόντυ Πάιθον».



Πάντως, ο John Cleese δεν ήταν ο μοναδικός ενάντιος της όλης επανάστασης για τον χαρακτήρα του Apu. Πολλοί αρνήθηκαν τη σπουδαιότητα του ζητήματος, ανάμεσα στους οποίους και ορισμένοι Ινδοαμερικανοί. Οι διαφορετικές αποχρώσεις του θέματος, καθιστούν αυτομάτως τον χαρακτήρα της σειράς αμφιλεγόμενο.


Η ελληνική περίπτωση


Το παράδειγμα του Apu μας θυμίζει τον τρόπο με τον οποίο ο ελληνικός τηλεοπτικός, κινηματογραφικός και θεατρικός κόσμος παρουσίασε ποικίλες εθνοτικές ομάδες και μειονότητες. Πιο συγκεκριμένα:


1. Κωνσταντίνου κι Ελένης: Στο επεισόδιο «Οι Μάγισσες του Αμαρουσίου», συναντούμε τον Κατακουζηνό να μιμείται έναν Ινδό, ο οποίος είναι μέντιουμ, έχει κακή προφορά κι είναι βαμμένος μαύρος. Στις προβλέψεις του μιλάει για ιερές αγελάδες και άλλα στοιχεία που χαρακτηρίζουν τη θρησκεία τους. Πρόκειται για μία σκηνή που προκαλεί άφθονο γέλιο, αλλά εις βάρος ενός πολιτισμού. Είναι “politically incorrect” ή απλώς μία υπερβολή;


2. Οι Απαράδεκτοι: Μιλώντας για μειονότητες, η επιτυχημένη τηλεοπτική σειρά των 90s χαρακτηρίστηκε πρωτοποριακή για την εποχή της, διότι παρουσίαζε έναν ομοφυλόφιλο χαρακτήρα. Ωστόσο, η απεικόνιση του ομοφυλόφιλου ήταν στερεοτυπική ή πραγματική; Εν έτει 2021, θα συμφωνούσαμε στο ότι το κούνημα των χεριών, ο λικνιζόμενος βηματισμός και η πιο λεπτή φωνή παραπέμπουν σε ένα στερεότυπο κατά των ομοφυλοφίλων, όμως για το 1990 η προβολή και μόνο της συγκεκριμένης μειονότητας ήταν κάτι το αξιοσημείωτο.


3. Μάρκος Σεφερλής: Ο καλλιτέχνης συνηθίζει να προκαλεί γέλιο σε βάρος των κοντών και παχύσαρκων ανθρώπων στις θεατρικές του παραστάσεις, γεγονός για το οποίο έχει κατηγορηθεί. Η πρακτική του αντανακλά τον παλιό ελληνικό κινηματογράφο, σύμφωνα με τον ίδιο. Το ερώτημα είναι, όμως, αν σήμερα ήρθε η στιγμή να αντιληφθούμε το κακό που προξενήσαμε κάποτε. Έχουμε χάσει απλά την ανεκτικότητά μας σε τέτοιου είδους «αστεία» ή υπάρχει κάτι πολύ παραπάνω από αυτό;


Τα όσα ερωτήματα θέσαμε νωρίτερα δεν έχουν μία ξεκάθαρη απάντηση, ακριβώς επειδή η τέχνη έχει την ελευθερία να δημιουργεί. Η ελευθερία της είναι υψίστης σημασίας, με αποτέλεσμα να είναι δύσκολο –αν όχι ακατόρθωτο- να τη θέσουμε σε στενά καλούπια. Τι συμβαίνει, όμως, όταν καταπατά την ελευθερία ενός ή πολλών; Και πότε μπορούμε να καταλάβουμε ότι προσβάλλει έμμεσα την υπόσταση μίας κοινωνικής ομάδας; Άραγε, είναι δυνατόν να την περιορίσουμε δίχως να χάσει τη νότα ανεξαρτησίας της από κανόνες που εμποδίζουν το έργο της; Κι αν ναι, πώς; Θα έλεγα, με λίγη παραπάνω δόση ενσυναίσθησης, αποτέλεσμα της εκπαίδευσης. Βάζοντας τον εαυτό μας στη θέση του άλλου –όσο τετριμμένο κι αν ακούγεται- ίσως καταφέρουμε να μειώσουμε την κοινωνική αδικία.

166 προβολές0 σχόλια