Περί Υπογονιμότητας και Λοιπών Σπουδαίων Ζητημάτων...

Γράφει η Μαρία Μαυροματίδου


Το παρακάτω άρθρο αναλύει τις αποχρώσεις ενός πατριαρχικού παραμυθιού βγαλμένο από μία παλιά και σκοταδιστική εποχή, στην οποία η γυναίκα έχει τον ρόλο πρώτα της μητέρας κι έπειτα, οποιονδήποτε άλλο. Η διαφημιστική καμπάνια του πρώτου «Πανελληνίου Συνεδρίου Γονιμότητας και Αναπαραγωγικής Αυτονομίας» στα Ιωάννινα υπήρξε η αφορμή για την ανάπτυξη έντονων συζητήσεων, με την έκφραση αντιθέσεων και συμφωνιών σχετικά με τον τρόπο προσέγγισης ενός τόσο ευαίσθητου και προσωπικού θέματος, αυτού της γονιμότητας. Twitter, Instagram και λοιπά μέσα κοινωνικής δικτύωσης ύψωσαν τη φωνή τους στη θέαση ενός ανεκδιήγητου σποτ, επικοινωνιακοί χορηγοί απέσυραν τη στήριξή τους, διάσημες προσωπικότητες αντιτάχθηκαν της πολιτικής που επρόκειτο να ακολουθήσει το συνέδριο αυτό... Τι ήταν αυτό που εξόργισε περισσότερο, ώστε να οδηγήσει τελικά στην «εξαφάνιση» του πολυσυζητημένου βίντεο και την επ’ αόριστον αναβολή του συνεδρίου; Ένα άρθρο που δεν αντιδρά μόνο στο συγκεκριμένο πρόσφατο γεγονός, αλλά επιθυμεί να γκρεμίσει όλες εκείνες τις κοινωνικές νόρμες που έχουμε θέσει στερεοτυπικά στο μυαλό μας.


Πηγή εικόνας: Behance – Pinterest

«Τι έχω κάνει λάθος;»


Η διαφήμιση ξεκινάει με μία γυναίκα να σβήνει τα σαράντα ένα κεριά της τούρτας της και να ακούει τη φωνή της «αλήθειας» και «λογικής» που της μιλάει για το πέρασμα των χρόνων και τον απολογισμό αυτών. Χαρακτηριστική φράση που επιλέγεται να στολίσει μία πρόταση είναι το «πρέπει», λέξη που αντανακλά στην επιτακτικότητα, την ηθική υποχρέωση και την επιβολή. Στην περίπτωση αυτή, το πρέπει χρησιμοποιήθηκε για να αναδείξει τις πράξεις μίας γυναίκας, τις πράξεις που «θα έπρεπε» να είχε κάνει, αλλά δεν έκανε, με αποτέλεσμα να φτάσει στα σαράντα ένα και τώρα, να μειώνονται οι δυνατότητες της. Η αμέλεια της γυναίκας να μεριμνήσει για τη δημιουργία οικογένειας μέχρι την ηλικία των σαράντα, λοιπόν, παρουσιάζεται ως ο πρώτος παράγοντας που οδηγεί στην υπογονιμότητα.


Η ηλικία αποτελεί την δεύτερη αιτία υπογονιμότητας. «Το τέσσερα στον διψήφιο αριθμό της ηλικίας» εμποδίζει τη γυναίκα να γίνει μητέρα, όπως αναφέρει το διαφημιστικό σποτ. Πράγματι, οι γυναίκες ξεκινούν τη ζωή τους με έναν καθορισμένο αριθμό ωαρίων, έναν αριθμό που μειώνεται με το πέρασμα των χρόνων. Σύμφωνα με ανάλυση του BBC, τα 1.000.000 περίπου ωάρια κατά τη γέννηση μειώνονται σε 300.000 μέχρι την εφηβεία, αγγίζουν τα 25.000 στην ηλικία των τριάντα επτά ετών και φτάνουν τα 1.000 κατά την ηλικία των πενήντα ένα. Επιπλέον, η ποσότητα των ωαρίων διαδραματίζει σπουδαίο ρόλο στη γονιμότητα των γυναικών, αλλά όχι τον μοναδικό, αφού και η ποιότητα των χρωμοσωμάτων και του DNA που περιέχεται σε καθένα από αυτά μειώνεται όσο η ηλικία αυξάνεται. Ωστόσο, η ηλικία δεν φέρει όλες τις ευθύνες για την υπογονιμότητα μίας γυναίκας.


Το τέσσερα στον διψήφιο αριθμό –όπως πολύ χαρακτηριστικά τονίζει η φωνή της λογικής- θα μπορούσε να είχε παραχωρήσει τη θέση του και στο δύο ή το τρία, ηλικίες που, επίσης, είναι δυνατόν να αντιμετωπίζουν ζητήματα υπογονιμότητας. Με άλλα λόγια, η υπογονιμότητα είναι δυνατόν να παρουσιαστεί και σε νεότερες γυναίκες κι αυτό συμβαίνει για πολλούς και διαφορετικούς λόγους, όπως για παράδειγμα ορισμένο παρελθοντικό πρόβλημα υγείας ή κληρονομικό σύνδρομο ή δυσλειτουργία ορμονών. Επομένως, μπορεί να υπάρχει η λεγόμενη γόνιμη ηλικία, όμως, δεν συνιστά τον καταλυτικό παράγοντα για την αναπαραγωγή.


Παράλληλα, συναντούμε μόνο την γυναίκα να εντάσσεται σε ένα βίντεο με θέμα που δεν αφορά μόνο εκείνη, καθώς η υπογονιμότητα επηρεάζει και τον άνδρα. Πιο συγκεκριμένα, οι ειδήμονες του θέματος συμπεραίνουν ότι το μερίδιο ευθύνης στον μέσο όρο των περιπτώσεων υπογονιμότητας που συναντούν διαμοιράζεται. Έτσι, το πρώτο 30% των περιπτώσεων αποδίδεται αποκλειστικά στους άνδρες, το δεύτερο 30% αποκλειστικά στις γυναίκες, το τρίτο 30% στον συνδυασμό και των δύο συντρόφων και τέλος, στο 10% οι αιτίες είναι ακόμη άγνωστες. Η λαθεμένη τακτική της καμπάνιας να εξαλείψει την ετερότητα από το ζήτημα και να θέσει τη γυναίκα στο επίκεντρο, ρίχνοντας πάνω της όλους εκείνους τους προβολείς της ανάκρισης, που καθιστούν έναν άνθρωπο θύτη οδήγησε στην έντονη αμφισβήτηση των αγαθών προθέσεων του συνεδρίου.


Πηγή εικόνας: Lainey Molnar

Συνεπώς, υπογραμμίζουμε:


1. Δεν υπάρχουν «πρέπει» όταν έρχονται στην επιφάνεια ζητήματα γέννησης μίας νέας και απολύτως εξαρτημένης από τις επιλογές του γονέα ζωής.

2. Δεν υπάρχει ηλικία που οριοθετεί τη γονιμότητα της γυναίκας, εφόσον η υπογονιμότητα δύναται να εμφανιστεί και κατά τη νεότητα.

3. Η υπογονιμότητα δεν επηρεάζει μόνο τον γυναικείο, αλλά και τον ανδρικό πληθυσμό και η ανάδειξη της γυναίκας ως μοναδικής υπεύθυνης είναι δυνατόν να οδηγήσει σε παρανοήσεις και υποτίμηση του γυναικείου φύλου, με χαρακτηρισμούς που παραπέμπουν σε αναχρονιστικές περιόδους.


Όλα τα παραπάνω συνοδεύονται από μία δόση ενοχής στο βλέμμα της πρωταγωνίστριας που γεμάτο ανησυχία και απόγνωση απευθύνει εν τέλει το ερώτημα: «Τι έχω κάνει λάθος;». Η διαφήμιση κλείνει αυλαία, προβάλλοντας την έγκαιρη ενημέρωση όσον αφορά την γονιμότητα και την αναπαραγωγική αυτονομία ως λύση για μία γυναίκα που ονειρεύεται να κάνει τη δική της οικογένεια.



Είναι βέβαιο ότι η ενημέρωση είναι υψίστης σημασίας, διότι μπορεί να βοηθήσει σε σημαντικό βαθμό έναν άνθρωπο που καταβάλλει προσπάθειες να δημιουργήσει μία οικογένεια, αλλά λόγω ποικίλων αδυναμιών δεν τα καταφέρνει. Από ποιους, όμως, θα γινόταν αυτή η ενημέρωση; Ποιοι επρόκειτο να λάβουν μέρος στο συνέδριο με έδρα τα Ιωάννινα; Ενδεχομένως το διαφημιστικό σποτ να έκανε κακή εντύπωση, επειδή απλώς δεν έδωσε λεπτομέρειες σχετικά με τους επικοινωνητές του ζητήματος. Ενδεχομένως οι ίδιοι να ανέλυαν την υπογονιμότητα από επιπρόσθετες σκοπιές, εξετάζοντας σε βάθος το ευαίσθητο θέμα και εξηγώντας με λεπτομέρεια την ουσία του. Ας ρίξουμε μία ματιά στους συμμετέχοντες του συνεδρίου.


Ποιοι κλήθηκαν να συμμετάσχουν στο συνέδριο;


Η πλειονότητα των συμμετεχόντων που ανακοινώθηκε ανήκει στο ανδρικό φύλο. Επρόκειτο για άνδρες γυναικολόγους, πολιτικούς και ιερείς. Σε αυτό το σημείο, προκύπτει το πρόβλημα του “mansplaining”. Αναλυτικότερα, ο όρος mansplaining προέρχεται από τον συνδυασμό των λέξεων man (άνδρας) και explaining (εξήγηση) κι έκανε την εμφάνισή του από το 2008. Έχει να κάνει με τον περιφρονητικό και πατροναριστικό τρόπο εξήγησης ενός θέματος από έναν άνδρα σε μία γυναίκα. Μάλιστα, το mansplaining μπορεί να παρουσιαστεί και σε συζητήσεις που αφορούν αμιγώς γυναικεία θέματα, όπως είναι στην περίπτωσή μας η υπογονιμότητα της γυναίκας, ένα συνέδριο που αφορά τη γυναίκα, με την γυναίκα να είναι απούσα.


Συμπληρωματικά, η Lily Rothman του αμερικανικού περιοδικού Atlantic ορίζει το φαινόμενο αυτό ως «το να εξηγείς, χωρίς επίγνωση του γεγονότος, ότι ο δέκτης της εξήγησης γνωρίζει περισσότερα από τον εξηγητή, ο οποίος συχνά συμβαίνει να είναι άνδρας απευθυνόμενος σε γυναίκα». Παράλληλα, η συγγραφέας και δοκιμιογράφος Rebecca Solnit θεωρεί το mansplaining απότοκο «υπέρμετρης αυτοπεποίθησης και αμάθειας». Στη λαϊκή θα λέγαμε πως το mansplaining αντανακλά το ευρέως γνωστό «Δεν γνωρίζεις εσύ. Εγώ θα σου πω!», μία φράση που ακούγεται σε χώρους εργασίας, σε παρέες και τώρα πλέον, και σε ζητήματα προσωπικά κι ευαίσθητα.


Πηγή εικόνας: bossy.it

Γιατί, όμως, τείνουμε να προσάπτουμε τον συγκεκριμένο τρόπο συμπεριφοράς μόνο στους άνδρες; Βάσει στοιχείων που μας παρέχει το BBC, οι επικοινωνιακές συμπεριφορές συμβαδίζουν συχνά με το φύλο. Στο πλαίσιο αυτό, συναντούμε τους άνδρες να μιλούν πολύ περισσότερο από τις γυναίκες, όταν βρίσκονται σε ομάδες, με αποτέλεσμα να αυξάνουν την επιρροή τους στις συγκεκριμένες ομάδες. Επιπροσθέτως, συνηθίζεται οι γυναίκες να διακόπτονται περισσότερο κατά την ομιλία τους συγκριτικά με το ανδρικό φύλο. Τέλος, μολονότι οι γυναίκες που έχουν κατακτήσει ανώτερες εργασιακές θέσεις είναι πιθανόν να διακόπτουν τον συνομιλητή τους, χαρακτηρίζονται εξαιρετικά αγενείς, γεγονός που δεν συμβαίνει και στην περίπτωση των ανδρών. Κατανοούμε, λοιπόν, ότι η κοινωνία ενθαρρύνει την κυριαρχία της ανδρικής άποψης, η οποία έρχεται ως αποτέλεσμα διακοπής της αντίστοιχης γυναικείας προσπάθειας να εκφράσει τις σκέψεις και ιδέες της. Σε αυτό το πλαίσιο, πολλοί άνδρες κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι και ο γυναικείος πληθυσμός χρειάζεται να υιοθετεί παρόμοια στάση. Με αυτόν τον τρόπο, όμως, η συγκεκριμένη νόρμα δεν αναθεωρείται, αλλά επεκτείνεται!


Παρακάτω παραθέτουμε έναν χρυσό οδηγό από την Kim Goodwin, που φανερώνει σε ποιες περιπτώσεις ερχόμαστε αντιμέτωποι με το mansplaining:



Μία εναλλακτική πρόταση διαφήμισης


Η υπογονιμότητα αποτελεί ένα θέμα με βαρύτατη σημασία για τον άνθρωπο. Η προσέγγιση και παρουσίασή του είναι αναγκαίο να τελείται με σύνεση, δίχως να οδηγεί σε παρερμηνείες, αλλά εστιάζοντας την προσοχή στην παροχή αρωγής, είτε ιατρικής είτε ψυχολογικής, στον ενδιαφερόμενο. Μία διαφήμιση που δεν τονίζει την ανάγκη γέννησης ενός παιδιού πριν την ηλικία των σαράντα ετών, μία διαφήμιση που δεν αφήνει υπονοούμενες κατηγορίες σε μία γυναίκα που επέλεξε να σπουδάσει, να ασχοληθεί με το επαγγελματικό της μέλλον και να εξασφαλίσει το βιοτικό της επίπεδο πριν τη δημιουργία οικογένειας, μία διαφήμιση που δεν απεικονίζει τη γυναίκα ως μία μηχανή αναπαραγωγής, που φέρει την ευθύνη για την υπογονιμότητα στη χώρα, μία διαφήμιση που παρουσιάζει όλες εκείνες τις λεπτές αποχρώσεις του ζητήματος, είναι δυνατόν να επικοινωνήσει τα κατάλληλα μηνύματα για όλες εκείνες τις γυναίκες που επιθυμούν να φέρουν μία νέα ζωή στον κόσμο, αλλά αντιμετωπίζουν δυσκολίες.


Φυσικά, η ηλικία δεν πρέπει να αποτελεί τον πρωταγωνιστικό παράγοντα αδυναμίας της γέννησης ενός παιδιού. Η υπογεννητικότητα είναι ένα φαινόμενο που ενθαρρύνεται από την μετάθεση της απόκτησης παιδιού στο μέλλον. Αυτό συμβαίνει διότι η νέα και πιο αναπαραγωγική ηλικία (25-40 ετών) μαστίζεται από υψηλή ανεργία ή εργάζεται με μερική ή και καθόλου ασφάλιση. Οι δυσμενείς κοινωνικοοικονομικές συνθήκες της Ελλάδας δεν εγγυώνται στους νέους ένα υγειές μέλλον, στο οποίο θα είναι εύκολο να ανατραφεί μία νέα ψυχή. Συνεπώς, η διαφήμιση του συνεδρίου θα μπορούσε να παρουσιάσει γυναίκες διαφορετικών ηλικιών και το ίδιο το συνέδριο να εντάξει γυναίκες που μοιράζονται τις εμπειρίες τους, αναφέροντας πώς έφεραν σε πέρας τη γέννηση και την ανάπτυξη μίας νέας ζωής, στα πλαίσια της επικρατούσας κρίσης. Αυτή η προσπάθεια θα μπορούσε να ενισχυθεί και με την ένταξη ανδρών στο σποτ, οι οποίοι, επίσης, έρχονται αντιμέτωποι με την υπογονιμότητα.


Συνοψίζοντας, οι προτάσεις μου για μία διαφήμιση βασισμένη στην αλήθεια και την αποτύπωση όλων των ευαίσθητων χορδών της υπογονιμότητας:


1. Παρουσίαση αντρών και γυναικών σε μία καμπάνια που καλεί όλους να παρακολουθήσουν το πρώτο Πανελλήνιο Συνέδριο Γονιμότητας και Αναπαραγωγικής Αυτονομίας.

2. Παρουσίαση αντρών και γυναικών από ποικίλες ηλικιακές ομάδες, καθώς η υπογονιμότητα δεν εξαιρεί κανέναν, αλλά επηρεάζει όλους.

3. Παρουσίαση της θέλησης και προσπάθειας δύο συντρόφων για την γέννηση ενός παιδιού και όχι παρουσίαση της επιτακτικής ανάγκης για τεκνοποίηση.

4. Παρουσίαση ενός συνδυασμού της επαγγελματικής πορείας της γυναίκας με την εγκυμοσύνη και όχι παρουσίαση των σπουδών σε αντιδιαστολή με την ικανότητα για αναπαραγωγή.


Πηγή εικόνας: Pinterest

Κλείνοντας, αντιτασσόμενοι σε μία κοινωνία που πολλές φορές ξεχνάει την αξία ενός ανθρώπου, μίας γυναίκας, υποτιμώντας αυτήν και θέτοντας την σε καλούπια, παραθέτουμε τα λόγια της σπουδαίας Judith Butler, της οποίας η πένα σε ζητήματα φεμινισμού, Queer θεμάτων και πολιτικής ηθικής και φιλοσοφίας έμεινε ανεξίτηλη: «Όταν αναπτύσσεται συζήτηση για την ουσία του θηλυκού φύλου, οι απαντήσεις είναι διαφορετικές. Μια γυναίκα που δεν μπορεί ή δεν επιθυμεί να κάνει παιδιά, μπορεί να πει: εξακολουθώ, παρ’ όλα αυτά, να είμαι εξ ορισμού γυναίκα, αυτό δεν έχει καμία σχέση με την αναπαραγωγική μου ικανότητα. Άλλοι, όμως, θα έλεγαν όχι, η τεκνοποίηση είναι το πιο ουσιώδες, δεν είσαι γυναίκα ή είσαι μια γυναίκα ατελής».


Πηγή εικόνας: Freepik

Η γυναίκα, όμως, δεν είναι υπόλογη για τις αποφάσεις που λαμβάνει στο τέλος της ημέρας, δεν είναι υπόλογη για την «ατέλειά» της. Συνειδητοποιώντας πόσο βαθιά ριζωμένες μέσα μας είναι ορισμένες αντιλήψεις, μπορούμε να φωνάξουμε έναντι όλων εκείνων που κραυγάζουν για τις υποχρεώσεις μίας γυναίκας. Η καλώς συγκαλυμμένη πατριαρχεία κι ο καθωσπρεπισμός καθιστούν το επιστημονικό συνέδριο επιστημονικοφανές και θέτουν σε κίνδυνο την ελευθερία που έχει η γυναίκα να διεξάγει τον βίο της, με οδηγό τις προσωπικές της επιθυμίες κι αποφάσεις.

92 προβολές0 σχόλια