Τελικά η Διαδικτυακή Ρητορική Μίσους Οδηγεί σε έναν "Ψηφιακό Πόλεμο";

Γράφει η Μαρία Μαυροματίδου


Είναι γεγονός ότι το διαδίκτυο έχει συμβάλλει σημαντικά στην ανάπτυξη ποικίλων κλάδων της ανθρώπινης δραστηριότητας, εκμηδενίζοντας αποστάσεις, ανταλλάσσοντας δεδομένα και καλώντας τους πολίτες του κόσμου να γνωρίσουν μία νέα διάσταση της ενημέρωσης κι επικοινωνίας. Σε αυτό το πλαίσιο, οι χρήστες κοινοποιούν ειδησεογραφικό υλικό, εκφράζουν σκέψεις και προβληματισμούς για διαφορετικά ζητήματα, ενώ πολλές φορές, διαπληκτίζονται στην προσπάθεια να απαντήσουν σε ερωτήματα που τους αφορούν. Με αυτό τον τρόπο, έρχονται αντιμέτωποι με τη σκοτεινή πλευρά του διαδικτύου, που δύναται να αποδυναμώσει τη δημοκρατία, καθώς επιτρέπει στο άτομο να ασκήσει ρητορική μίσους.


Με την πρωτοβουλία της ActionAid Hellas και του Digital Communication Network Global, παρακολουθήσαμε, την Πέμπτη 25 Φεβρουαρίου 2021, ένα διαδικτυακό σεμινάριο που πραγματεύεται τη ρητορική μίσους και τον ρατσιστικό λόγο στον ψηφιακό κόσμο και συγχρόνως, προτείνει θετικές δράσεις, προκειμένου να υπερασπιστούμε τα ανθρώπινα δικαιώματα και να ταχθούμε έναντι του εκφοβισμού στο διαδίκτυο.


Πηγή εικόνας: OTB Media, Pinterest.

Πώς μπορώ να καταλάβω ότι ένα άτομο ασκεί ρητορική μίσους στο διαδίκτυο;


H ρητορική μίσους αναφέρεται σε οποιαδήποτε μορφή έκφρασης εξαπλώνει, υποκινεί, προωθεί ή δικαιολογεί το φυλετικό μίσος, τη ξενοφοβία, τον αντισημιτισμό, τον επιθετικό εθνικισμό, τον εθνοκεντρισμό, καθώς και την εχθροπραξία κατά των μειονοτήτων, των μεταναστών και των προσφύγων. Έτσι, ο όρος συνδέεται με το ρατσισμό, ο οποίος ανατέλλοντας από τον αντισημιτισμό και καθιστώντας ηχηρή την παρουσία του από τους αρχαίους χρόνους, μεταμορφώνεται αναλόγως με το χωροχρονικό πεδίο και μάλιστα, βρίσκει πάτημα σε περιόδους κρίσης. Ο εκφοβιστής-πλοηγούμενος του κυβερνοχώρου έχει την τάση να θίγει ή να απαξιώνει την προσωπικότητα ή τα λεγόμενα άλλων χρηστών, με αποτέλεσμα να καταφέρει να εξυψώνει τα δικά του χαρακτηριστικά ή απόψεις. Επιπλέον, η ανωνυμία τού υπόσχεται την προαγωγή των ιδεών του, δίχως τον στιγματισμό της προσωπικής του ταυτότητας, γεγονός που ενθαρρύνει τη ρητορική μίσους στο διαδίκτυο.


Πώς η σοβαρότητα του ζητήματος αναδύεται στο σήμερα;


Στην εποχή του νέου κορωνοϊού, που αποδίδουμε ευθύνες για τη γέννηση κι εξάπλωση του φονικού ιού, παρατηρείται αύξηση 30% του ρατσιστικού λόγου, όπως τονίζει ο ιστορικός Leon Saltiel. Στην εποχή των “fakenews”, που βρισκόμαστε αντιμέτωποι με σύγχυση ειδήσεων, η ρητορική μίσους συμβάλλει στην ανάπτυξη της παραπληροφόρησης, με τις αντιπαραθέσεις συχνά να μην βασίζονται στην παρουσίαση λογικών επιχειρημάτων αλλά να ανακυκλώνουν ψευδείς ειδήσεις ή να επικεντρώνονται στο πώς μοιάζει ή τι αντιπροσωπεύει ο συνομιλητής. Στην εποχή που έχουμε στερηθεί τη δια ζώσης επικοινωνία, οι χρήστες του Facebook αυξάνονται συνεχώς, με αποτέλεσμα να αυξάνονται και οι επιθέσεις στο διαδίκτυο.


«Ενδιαφέρον, μάλιστα, προκαλούν οι προσωποποιημένες επιθέσεις που έχουν στόχο τις γυναίκες, με τους πρώτους οκτώ μήνες του 2020 να ανεβάζουν τα ποσοστά διαδικτυακού εκφοβισμού εναντίον τους», αναφέρει ο Γιάννης Κοτσιφός, μέλος ΔΣ της Ευρωπαϊκής Ομοσπονδίας Δημοσιογράφων.


Τι γεννά τη ρητορική μίσους;


Ο Χρήστος Φραγκονικολόπουλος (Καθηγητής Τμήματος Δημοσιογραφίας & ΜΜΕ, ΑΠΘ) μας διαφωτίζει επί του θέματος, στο σχετικό podcast της Athens Voice.

1. Ο φόβος είναι αυτός που γεννά την αποστροφή, η αποστροφή είναι αυτή που γεννά την έχθρα απέναντι σε ένα ξεχωριστό άτομο ή ομάδα από εμάς.

2. Η αίσθηση του ανήκειν είναι αυτή που, πολλές φορές, συμβάλλει ώστε το άτομο που ασκεί τη ρητορική μίσους να αισθάνεται θετικά μόνο με τη δική του ομάδα και αρνητικά με οποιαδήποτε ξεχωριστή.

3. Το ζήτημα της εμπιστοσύνης. Οι επιτιθέμενοι ταυτίζονται με υπεραπλουστευμένες λογικές και προβάλλουν σαθρά επιχειρήματα, με σκοπό να μεταθέσουν τις προσωπικές τους αδυναμίες σε άλλους.

4. Το ζήτημα της αδειοδότησης. Ποιος επιτρέπει στο άτομο να μην έχει ηθικούς φραγμούς και να προβαίνει σε άσκηση ρητορικής μίσους;

5. Το ζήτημα της ενίσχυσης της κινητοποίησης. Με ποιον τρόπο τα Μέσα ενισχύουν αυτή την επιθυμία του ατόμου;


Πηγή εικόνας: www.maivisto.de

Εκεί που κόβουμε τα φτερά του αγγελιοφόρου της είδησης...

Πολλές φορές ξεχνούμε ότι ο δημοσιογράφος είναι ο αρωγός της δημοκρατίας και κατακεραυνώνουμε τον λόγο του όταν εκείνος εναντιώνεται στις δικές μας ιδέες, με επιχειρήματα και γεγονότα. Μπορεί να συζητούμε για την ανάγκη να μειωθεί η ρητορική μίσους προς διάφορες κοινωνικές ομάδες, σπάνια, όμως, σκεφτόμαστε τον αντίκτυπο που μπορεί να έχει αυτή στο έργο του δημοσιογράφου. Είναι ευρέως διαδεδομένες οι ιστοσελίδες που είτε σατιρίζουν, είτε ασκούν ρητορική μίσους στο δημοσιογραφικό έργο, με αποτέλεσμα να απομακρύνουν το δημοσιογράφο από τα ενδιαφέροντά του.


«Η δυσπιστία στους σκοπούς της αποστολής του δημοσιογράφου, οδηγεί στην απαξίωση και σύνδεση του ρόλου του με τα λεγόμενα κέντρα που συνωμοτούν ή επιθυμούν να καθυποτάξουν τους πολίτες. Τι αποτέλεσμα φέρουμε, άραγε, με το να πυροβολούμε τον αγγελιοφόρο της είδησης;», προβληματίζεται ο κ. Νίκος Παναγιώτου (Αν. Καθηγητής Τμήματος Δημοσιογραφίας & ΜΜΕ, ΑΠΘ).


Ο ερευνητής Θοδωρής Χονδρόγιαννος προτείνει, πρώτον, ο αποστολέας της είδησης να έχει πλήρη αντίληψη του θέματος που δημοσιεύει, ώστε να διαχειρίζεται τη διαδικτυακή επίθεση. Δεύτερον, το επαγγελματικό περιβάλλον να καταπολεμά τη φίμωση του ίδιου και τέλος, τα ιδρύματα για τη στήριξη των Μέσων να δίνουν το κίνητρο στο δημοσιογράφο να μένει αφοσιωμένος στην προάσπιση του δημοσίου χώρου. Βεβαίως, όταν τίθεται θέμα χρήσης ρητορικής μίσους από τον ίδιο τον δημοσιογράφο, οφείλουν να επέμβουν τα θεσμικά όργανα (ΕΣΗΕΑ, ΕΣΡ).


Πηγή εικόνας: www.maivisto.de

Πώς θα αντιμετωπίσουμε την ατέρμονη ρητορική μίσους;


Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν ένα πλεονέκτημα στη μεγέθυνση της εμβέλειας κι έντασης του μηνύματος που ασκεί ρητορική μίσους, ενώνοντας τα άτομα με ακραίες ιδέες να αναζητήσουν ένα ασφαλές έδαφος στο διαδίκτυο, να δημιουργήσουν μία ομάδα και να δράσουν ανώνυμα. Κρίνεται αναγκαίο, λοιπόν:


1. Το νομοθετικό πλαίσιο που θα ρυθμίζει και θα μελετά λεπτομερώς τις διάφορες αναρτήσεις στο διαδίκτυο. Αυτή η κίνηση δεν θα στερήσει από το άτομο το αναφαίρετο δικαίωμά του στην ελευθερία του λόγου και της έκφρασης, αλλά θα προστατεύσει αυτό και τη σύσταση της δημοκρατίας από κατηγορίες λόγου που δεν εμπίπτουν στην παραπάνω ελευθερία και προσβάλλουν τα ανθρώπινα δικαιώματα εν γένει.

2. Η μέριμνα της πολιτείας για την εκπαίδευση των μελών της. Με άλλα λόγια, είναι καίριας σημασίας τα άτομα να γνωρίζουν πώς να προστατεύονται από τον διαδικτυακό εκφοβισμό, πώς να συμπεριφέρονται στον ψηφιακό κόσμο και πώς να διακρίνουν την αλήθεια από το ψέμα, αναφέρει ο Saltiel.

3. «Η δημιουργία μίας συμπεριληπτικής, ισότιμης κοινωνίας με επίκεντρο τον άνθρωπο, ενισχυμένη από τη στήριξη δικτύων, οργανώσεων και μεμονωμένων ακτιβιστών» καταλήγει, εκφράζοντας την ελπίδα της για την καταπολέμηση της παθογένειας που συζητούμε, η Στέλλα Τσιαρβούλα (Υπεύθυνη Προγράμματος Θεσσαλονίκης, ActionAid).


Πηγή εικόνας: If World Design Guide, Pinterest.

Γενικότερα, αποκτώντας πρόσβαση στο διαδίκτυο, έρχεσαι σε επαφή με έναν φωτεινό πλημμυρισμένο από γνώση και άλλα οφέλη κόσμο και με έναν σκοτεινό κόσμο, που δύναται να καλλιεργήσει μίση και να διαδώσει ρατσιστικές αντιλήψεις. Είναι στο χέρι σου αν θέλεις να δράσεις πριν η ρητορική μίσους στον κυβερνοχώρο αποκτήσει πραγματικό αντίκτυπο στη φυσική κοινωνική και πολιτική ζωή ή αν θέλεις να αφεθείς σε όλο το σκότος που ανοίγεται μπροστά σου, με την ανακύκλωση κι ως εκ τούτου, έξαρση του hate speech. Το ζήτημα, τελικά, είναι πιο κρίσιμο απ’ ό,τι μπορεί να φανταζόμασταν...

245 προβολές0 σχόλια