102 Χρόνια μετά, θυμόμαστε τη γενοκτονία των Ελλήνων του Πόντου...

Γράφει η Μαρία Μαυροματίδου


Ο ξεριζωμός και σφαγιασμός του ποντιακού ελληνισμού από τους Τούρκους αναγνωρίστηκε ως πράξη γενοκτονίας από τη Βουλή των Ελλήνων στις 24 Φεβρουαρίου του 1994. Έκτοτε, η 19η Μαϊου καθιερώνεται ως ημέρα μνήμης της γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου, με αποτέλεσμα φέτος να τιμούμε τα 102 χρόνια από το αποτρόπαιο εκείνο έγκλημα κατά των ποντιακών πληθυσμών, κατά της ανθρωπότητας. Το παρακάτω άρθρο έχει σκοπό να αποδείξει πως η γνώση της ιστορίας κι η συνεχής τίμησή της συμβάλλουν, ώστε να μείνουν χαραγμένες στη μνήμη οι πιο σκοτεινές σελίδες της ανθρώπινης ιστορίας, οι οποίες όχι μόνο θα δείξουν τον δρόμο για ένα πιο λαμπρό μέλλον, αλλά και θα αποδώσουν φόρο τιμής σε όλους τους αδικοχαμένους πληθυσμούς. Αφιερωμένα, λοιπόν, τα παρακάτω λόγια σε όλους τους Πόντιους.


Πηγές εικόνων: naftemporiki.gr, ikivotos.gr & parapolitika.gr

Το χρονικό της καταστροφής


Σπουδαίο ρόλο στην προσπάθεια αφανισμού των Ελλήνων του Πόντου διαδραμάτισε το κίνημα των Νεότουρκων, το οποίο έκανε την εμφάνισή του στην τότε τουρκοκρατούμενη Θεσσαλονίκη, τον Ιούλιο του 1908. Το ίδιο έφερε τον τίτλο ενός μεταρρυθμιστικού κινήματος, υποσχόμενο την άνοδο μετά την πτώση του σουλτάνου Αμπντούλ Χαμίτ. Παρά το γεγονός ότι χαρακτηριστικό τους σύνθημα ήταν «Ελευθερία, ισότητα, δικαιοσύνη!» και παρά τις όποιες ελπίδες δημιούργησαν στους Έλληνες πολίτες και πολιτικούς για δικαιότερη μεταχείριση και καλύτερες συνθήκες διαβίωσης, οι Νεότουρκοι σύντομα εξελίχθηκαν σε ένα εθνικιστικό κίνημα. Κύριος σκοπός τους έγινε ο εκτουρκισμός της αυτοκρατορίας κι η εξόντωση όσων δεν ήταν μουσουλμάνοι ή Τούρκοι.


Οι βίαιες προθέσεις τους έγιναν αντιληπτές από το σύνολο, όταν δήλωσαν τον Οκτώβριο του 1911 σε συνέδριό τους στη Θεσσαλονίκη: «Η Τουρκία ανήκει στους Τούρκους... οι Ρωμιοί είναι τα φίδια στον κόρφο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και οι γυναίκες τους, οι Ρωμιές, είναι αυτές οι οποίες γεννούν αυτά τα φίδια. Επομένως, θα πρέπει να καταστραφούν». Επρόκειτο για μία ανοιχτή επίθεση προς το χριστιανικό στοιχείο.


Στο μεταξύ, οι Έλληνες του Πόντου είχαν καταφέρει να κατακτήσουν ένα υψηλό οικονομικό και εκπαιδευτικό υπόβαθρο, μέχρι τις αρχές του 20ου αιώνα. Ο αριθμός τους είχε φτάσει τους 700.000, ενώ το 1914 κατείχαν το 49% των επιχειρήσεων στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Λίγο νωρίτερα, το έτος 1860, υπήρχαν εκατό σχολεία στον Πόντο, ενώ η περιοχή της Τραπεζούντας γνώρισε τα υψηλότερα επίπεδα αλφαβητισμού στην Οθωμανική Αυτοκρατορία. Μπορεί η πλειονότητα να ασχολούταν με τη γεωργία, όμως οι Πόντιοι Έλληνες είχαν καταφέρει να αναπτύξουν μία εξελιγμένη κοινωνία, έχοντας δική της διάλεκτο και πολιτισμό και διατηρώντας την ελληνική ταυτότητα τόσο στη γλώσσα, όσο και στη θρησκεία.


Μετά τους Βαλκανικούς πολέμους (1912-1913), οργανώθηκαν τα λεγόμενα τάγματα εργασίας (αμελέ ταμπουρού) στην Τουρκία. Τα συγκεκριμένα τάγματα υπήρξαν μία μέθοδος βασανισμού, αφού εκεί στέλνονταν αναγκαστικά άνδρες που δεν ασπάζονταν τη θρησκεία του Ισλάμ. Αναλυτικότερα, οι συνθήκες εργασίας ήταν εξαντλητικές, με τους ανθρώπους να δουλεύουν νυχθημερόν και ανεξαρτήτως καιρού, το φαγητό και το νερό να παρέχονται σε μικρή ποσότητα και εν γένει, την ανθρώπινη ζωή να χάνει κάθε αξία. Έτσι, η πολιτική των Νεότουρκων συνέβαλε στη σωματική και ψυχική εξασθένιση των μη μουσουλμάνων και ήρθε ένα βήμα πιο κοντά στην πραγματοποίηση του οράματός της· τον εκτοπισμό του ξένου στοιχείου και την εδραίωση της εξουσίας τους. Υπολογίζεται ότι 250.000 Έλληνες του Πόντου και της Μικράς Ασίας έχασαν τη ζωή τους στα «αμελέ ταμπουρού», έως το τέλος του 1918.


Πηγή εικόνας: greekcitytimes.com

Την άνοιξη του 1916, η Οθωμανική κυβέρνηση έδωσε εντολή σε όλους τους Έλληνες του Πόντου να απομακρυνθούν από τις πόλεις στις ακτές της Μαύρης Θάλασσας μέχρι πενήντα χιλιόμετρα από την ενδοχώρα. Οι απελάσεις των ποντιακών πληθυσμών πραγματοποιήθηκαν από τον κυβερνητικό Οργανισμό “Teskilat-i Mahsusa”, ο οποίος ηγήθηκε και της γενοκτονίας των Αρμενίων, με τους φονιάδες του να σφαγιάζουν μαζικά τους Αρμένιους. Σταδιακά, οι απελάσεις άλλαξαν χαρακτήρα κι έγιναν μαζικές δολοφονίες, με αποτέλεσμα να μιλούμε για 150.000 θανάτους, δηλαδή την εξόντωση του 1/3 του ποντιακού πληθυσμού, κατά την πρώτη φάση της γενοκτονίας.


Η δεύτερη και πιο αιματηρή φάση της γενοκτονίας του ελληνισμού του Πόντου ξεκίνησε στις 19 Μαΐου του έτους 1919, ημέρα που ορίσαμε ως ημέρα μνήμης. Φανατισμός, εθνικισμός και μισαλλοδοξία κυριάρχησαν αφότου ο Μουσταφά Κεμάλ αποβιβάστηκε στη Σαμψούντα. Βασικός του συνεργάτης και πρωταγωνιστής της προσπάθειας εκτέλεσης των Ποντίων υπήρξε ο Τοπάλ Οσμάν. Ο ίδιος χαρακτηρίστηκε για το άσβεστο μίσος του εναντίον του χριστιανικού κι ελληνικού στοιχείου και της ωμότητας των εγκλημάτων του κατά των άμαχων πληθυσμών. Ακόμη, σύμμαχοι του Κεμάλ αποτέλεσαν οι Γερμανοί, που ανησυχούσαν για την επικράτηση των Ελλήνων και Αρμενίων στην Ανατολή και την παρεμπόδιση εκείνων στην οικονομική άνοδο της Γερμανίας.


Τρομοκρατία, λεηλασία περιουσιών, πορείες θανάτου, επιτόπου εκτέλεση ανήμπορων και ηλικιωμένων, βιασμός και σκοτωμός γυναικών, εκσφενδονισμός μωρών, ξεκοιλιασμοί εγκυμονουσών, πυρπολισμοί ανθρώπων και χωριών, ώστε να μην υπάρξει δυνατότητα επιστροφής, ήταν μερικά από τα φρικτά εγκλήματα που έλαβαν χώρα. Σε αυτό το πλαίσιο, οι Πόντιοι δημιούργησαν αντάρτικο, φτάνοντας στα βουνά, προκειμένου να διαφυλάξουν τη ζωή τους. Όλα τα προαναφερθέντα είχαν ως αποτέλεσμα οι αριθμοί των νεκρών Ελλήνων του Πόντου να ανέρχονται στους 200.000, με μερικούς μελετητές να τους υπολογίζουν 353.000 (1915-1923).


Πηγή εικόνας: tovima.gr

Ποια είναι η σημερινή στάση της Τουρκίας απέναντι στη γενοκτονία;


Μπορεί για τον ποντιακό πληθυσμό η 19η Μαΐου να είναι ημέρα πένθους και μνήμης όσων έχασαν τη ζωή τους από την ανελέητη βία των Τούρκων, ωστόσο, για τους Τούρκους είναι ημέρα χαράς και γιορτής. Πιο συγκεκριμένα, η ημερομηνία άφιξης του Κεμάλ αποτελεί εθνική εορτή, αφιερωμένη στη νεολαία και τον αθλητισμό, αναδεικνύοντας την ομορφιά και τη δύναμη του τουρκικού αγώνα. Η ημέρα νεολαίας και αθλητισμού καθιερώθηκε το 1937 στην Τουρκία. Επιπλέον, ο στυγερός δολοφόνος του Πόντου ή «Ύαινα του Πόντου», όπως χαρακτηρίστηκε αργότερα ο Τοπάλ Οσμάν, θεωρείται ηρωικό πρόσωπο από την εθνικιστική μερίδα των Τούρκων. Μάλιστα, έχει αναγερθεί άγαλμά του στην Κερασούντα.


Από την άλλη πλευρά, ο Πρόεδρος, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, αρνείται τις μαζικές δολοφονίες από το 1915 έως το 1923 κατά των Ελλήνων του Πόντου. Ο ίδιος ανέφερε στην επέτειο μνήμης των εκατό χρόνων από την έναρξη της δεύτερης φάσης της Γενοκτονίας των Ποντίων, πως δεν έχει καταγραφεί πράξη γενοκτονίας και τα πραγματικά θύματα ήταν οι ίδιοι οι Οθωμανοί. «Η μεγαλύτερη γενοκτονία στην ιστορία διαπράχθηκε κατά του έθνους μας, όταν οι Οθωμανοί αποσύρονταν από τα Βαλκάνια. Η μεγαλύτερη απάντηση που δώσαμε στην προδοσία ήταν να τους διώξουμε. Παρά τις μαρτυρίες της ιστορίας και τις καταγραφές στα αρχεία, εκείνοι που μας κατηγορούν εδώ και πάνω από έναν αιώνα, παραβλέπουν επίμονα τις διώξεις που υπέστη ο δικός μας λαός», σημείωσε ο Τούρκος Πρόεδρος σε ομιλία του. Τέλος, το 2008 ο Υπουργός Άμυνας της χώρας, Βέκτι Γκιονούλ, εξέφρασε σε δήλωσή του: «Εάν είχε επιτραπεί στους Έλληνες να παραμείνουν στις περιοχές του Αιγαίου και της Μαύρης Θάλασσας και στους Αρμένιους σε όλη την Ανατολία, θα μπορούσαμε να έχουμε ένα ισχυρό εθνικό κράτος σήμερα;».


Πηγές εικόνων: sozcu.com, pinterest & ekathimerini.com

Γενοκτονία ή εθνοκάθαρση;


Μία αμφιλεγόμενη συζήτηση που προέκυψε τόσο στην Ελλάδα, όσο και σε άλλες χώρες αφορούσε στο εάν όλα όσα έλαβαν χώρα αποτέλεσαν μία πράξη γενοκτονίας ή εθνοκάθαρσης. Παρότι τα όρια μεταξύ των δύο εννοιών είναι αρκετά δυσδιάκριτα, παραθέτουμε τα χαρακτηριστικά των δύο αυτών εγκλημάτων. Επεξηγηματικά, σύμφωνα με την Διακήρυξη του Ο.Η.Ε (1948), ως γενοκτονία αποκαλούμε «καθεμία από τις ακόλουθες πράξεις που συμβαίνει, με στόχο την ηθελημένη καταστροφή ή τον αφανισμό ενός μέρους ή μιας ολόκληρης εθνικής, φυλετικής ή θρησκευτικής ομάδας ανθρώπων:


1. Την δολοφονία μελών της ομάδας αυτής.

2. Την πρόκληση σοβαρών σωματικών ή ψυχολογικών τραυμάτων σε μέλη της ομάδας.

3. Την ηθελημένη επέμβαση στις συνθήκες ζωής των ομάδων αυτών, με στόχο τον φυσικό αφανισμό τους.

4. Την επιβολή μέτρων με στόχο τον εμποδισμό των γεννήσεων εντός της ομάδας αυτής.

5. Την βίαιη μετατόπιση παιδιών από την ομάδα αυτή σε μια άλλη ομάδα ανθρώπων.»


Η γενοκτονία έχει τον χαρακτήρα του ηθελημένου φόνου, όπως άλλωστε μαρτυρά και το δεύτερο συνθετικό της (κτείνω). Επίσης, χαίρει νομικής αναγνώρισης, καθώς συνιστά έγκλημα του διεθνούς ποινικού δικαίου.


Σχετικά με την εθνοκάθαρση ο ορισμός που παρέχει ο Ο.Η.Ε έχει ως εξής: «εθνοκάθαρση σημαίνει το να καταστήσει κάποιος μια περιοχή εθνικά ομογενοποιημένη, χρησιμοποιώντας μέσα όπως τη βία και τον φόβο, προκειμένου να διώξει από την περιοχή εκείνους τους πληθυσμούς που ανήκουν σε μια άλλη εθνική ή φυλετική ομάδα». Η συγκεκριμένη πράξη έχει να κάνει περισσότερο με απελάσεις ή μαζικές μετακινήσεις πληθυσμών και δεν αναγνωρίζεται στο νομικό πλαίσιο. Ο Ν. Φίλης, που διατέλεσε υπουργός παιδείας το 2015, έκανε λόγο για «αιματηρή εθνοκάθαρση των Ποντίων και όχι γενοκτονία». Ο υπουργός υπογράμμισε πως αναγνωρίζει το αίμα, τον πόνο και τα βασανιστήρια που υπέστησαν οι Πόντιοι, αλλά κατέληξε πως αυτά δεν σχετίζονται με το φαινόμενο της γενοκτονίας «με την αυστηρή επιστημονική έννοια».


Συμπληρωματικά, επανέλαβε τη δήλωσή του στην εκπομπή "Ενικός" με τον Ν. Χατζηνικολάου, προκαλώντας κύμα αντιδράσεων.



Ο ποντιακός ελληνισμός στο σήμερα


Σήμερα οι Πόντιοι ενώνονται μέσω πολιτιστικών και θρησκευτικών θεσμών, διατηρώντας ατόφια την αγάπη τους για την πατρίδα. Ο ελληνισμός και η θρησκεία είναι ο πυρήνας της εθνικής τους ταυτότητας, την οποία θέλουν να περάσουν στις επόμενες γενιές. Ακόμη, η εικόνα της Παναγίας Σουμελά είναι το επίκεντρο της εικονογραφίας του Ποντιακού Ελληνισμού και το απόλυτο σύμβολο της ενότητάς τους. Αυτή η ιδιαίτερη ιερή εικόνα είναι ένα σύμβολο με πολλές και διαφορετικές όψεις, αντιπροσωπεύοντας όχι μόνο τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία, αλλά και τις ρίζες τους στον Πόντο και την Ελληνική Ορθοδοξία. "Από τη δεκαετία του 1970 κι έπειτα, προστέθηκαν επίσης μη θρησκευτικά στοιχεία στην εικονογραφία του Πόντου. "Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η σημαία με τον αετό στραμμένο προς την Κωνσταντινούπολη", αναφέρει το site Greek Reporter. Γενικότερα, ο ποντιακός ελληνισμός σήμερα ζητά από το τουρκικό κράτος -καθώς επίσης και από κάθε έθνος- να αναγνωρίσουν τη γενοκτονία των προγόνων τους.


Αξίζει να λεχθεί ότι την Τετάρτη 19 Μαΐου, η Βουλή των Ελλήνων θα φωταγωγηθεί με κόκκινο και μαύρο χρώμα, συμβολίζοντας το αίμα των χιλιάδων θυμάτων και τιμώντας την ημέρα μνήμης της γενοκτονίας των Ελλήνων του Πόντου. Η πρωτοβουλία ανήκει στην ειδησεογραφική πηγή “epontos.gr”, η οποία ασχολείται με σχετική θεματολογία. Τόσο η συγκεκριμένη κίνηση, όσο και ένας τεράστιος αριθμός εκδηλώσεων που έχουν σκοπό να τιμήσουν τον ποντιακό ελληνισμό και σε διαφορετικές πόλεις, μηνυματοδοτούν το σθένος των Ποντίων να υπερασπιστούν την ιστορία τους και να φωνάξουν για δικαίωση, απότοκο της αναγνώρισης της γενοκτονίας.








Πηγές


1. https://www.mixanitouxronou.gr/i-genoktonia-ton-pontion-sti-mixani-tou-xronou-o-topal-osman-i-yaina-tou-pontou-kai-oi-poreies-thanatou-opou-xathikan-xiliades-martyries-kai-ntokoumenta-apo-apogonous-prosfygon-sto-neo-epeis/

2. https://www.tovima.gr/2020/05/19/politics/101-xronia-apo-tin-genoktonia-ton-pontion-i-sfagi-kai-o-kserizomos-tou-pontiakou-ellinismou/?fbclid=IwAR0bNJt1pXMtzhRq6HHe5UoNy90Z0yro5nCuLLzvAz2EHkKqgAgw6u5JsuI\

3. https://www.mixanitouxronou.gr/ta-tagmata-ergasias-ton-tourkon-pou-odigisan-sto-thanato-250-chiliades-ellines-ta-efialtika-amele-tampourou-vinteo/

4. https://www.mixanitouxronou.com.cy/epikerotita/pia-ine-i-diafora-anamesa-se-genoktonia-ke-ethnokatharsi-ti-lei-o-oie-gia-tous-orous/

5. https://www.mixanitouxronou.gr/quot-tha-prepei-na-exontothoyn-ta-quot-agria-chorta-quot-poy-legontai-christianoi-quot-pos-oi-neotoyrkoi-schediasan-tin-exontosi-ton-ellinon-o-rolos-toy-germanoy-archistratigoy/

6. https://www.mixanitouxronou.gr/topal-osman-i-quot-yaina-toy-pontoy-quot-o-proin-varkaris-poy-esfaxe-chiliades-ellines-kai-egine-stenos-synergatis-toy-moystafa-kemal-ta-frikiastika-egklimata-enantion-amachon-pontion/

7. https://www.pappaspost.com/pontic-greeks-genocide-remembrance/

8. https://greekreporter.com/2019/05/17/100-years-since-the-pontian-genocide/

9. https://www.protothema.gr/greece/article/1007571/genoktonia-podion-ta-tagmata-ergasias-thanatou-ton-tourkon/

10. https://www.protothema.gr/greece/article/1123848/sumvoliki-fotagogisi-tis-voulis-gia-tin-epeteio-ton-102-hronon-apo-tin-genoktonia-ton-podion/

338 προβολές0 σχόλια