Ο Φονικός Καύσωνας του 1987 και ο Ήμερος του 2021

Γράφει η Ιωάννα Μωυσίδου



Την τελευταία φορά που η θερμοκρασία άγγιξε τους 40ο C και άνω ήταν το 2014. Βεβαίως ούτε εκείνη η χρονιά ήταν η πρώτη που η Ελλάδα ήταν αντιμέτωπη με τόσο υψηλές θερμοκρασίες. Τον Αύγουστο του 1958 η θερμοκρασία έφτασε τους 47, 2οC σε κάποιες περιοχές. Τον Ιούλιο του 1973, τον Ιούνιο του ’82, τον Ιούλιο του ’87 παρατηρήθηκαν υψηλές θερμοκρασίες που άγγιξαν τους 46,5οC, 44,6ο C και 41ο C αντίστοιχα. Παρόμοιες θερμοκρασίες που κυμαίνονταν στους 44ο C η Ελλάδα βίωσε και αργότερα το καλοκαίρι του 1994 και του 2000, όπως και το 2007 οπότε και προκλήθηκαν πυρκαγιές που οδήγησαν στην καταστροφή μεγάλου μέρους της Πάρνηθας.


Θερμοκρασίες κατά τη διάρκεια του καύσωνα του ‘21


Το φετινό καλοκαίρι ήρθαμε αντιμέτωποι πάλι με αυτή τη παρενέργεια που προκαλεί η υπερθέρμανση του πλανήτη, με ένα κύμα καύσωνα που είχε αρκετά μεγάλη διάρκεια. Μέσα σε 11 ημέρες σε διάφορες περιοχές της Ελλάδας η θερμοκρασία έφτασε από 40ο C στα Ιωάννινα έως και τους 47,1ο C στο Λαγκαδά Θεσσαλονίκης, όπως παρουσιάζεται και στον παρακάτω πίνακα.



Αν εξετάσουμε συγκριτικά τις θερμοκρασίες θα έλεγε κανείς πως σίγουρα ο πιο φονικός καύσωνας, αν συνδυάσουμε τόσο τις υψηλές θερμοκρασίες που παρατηρήθηκαν όσο και τις ελλείψεις σε τεχνολογικά μέσα για την προστασία από υψηλές θερμοκρασίες, θα ήταν αυτός του 1958. Παρόλα αυτά ο καύσωνας του 1987 αποτελεί το φονικότερο καύσωνα που γνώρισε η Ελλάδα, με 4.000 περίπου νεκρούς από θερμοπληξία, κυρίως ηλικιωμένους. Όπως αναφέρει και ο Άρης Δημοκίδης σε σχετικό podcast για τη Lifo «το καλοκαίρι του 1987 είχαμε τους περισσότερους νεκρούς εν καιρώ ειρήνης».


Αυτή ακριβώς η συνθήκη προκαλεί τεράστια κοινωνική και πολιτική κρίση. Κανείς δεν θα φανταζόταν πως ένα μεγάλο κομμάτι της ελληνικής κοινωνίας θα έχανε τη ζωή του από μία τέτοια θεωρητικά και πρακτικά αντιμετωπίσιμη, ειδικά στον 21ο αιώνα, φυσική συνθήκη. Η ελληνική πολιτεία της εποχής και το γόητρο του τότε ηγέτη Ανδρέα Παπανδρέου δεν μπόρεσε να αντιμετωπίσει επιτυχώς αυτή τη κρίση.


Τον Ιούλιο το 1987, τα πρωτοσέλιδα των εφημερίδων αναφέρουν: «Καμίνι όλη η Ελλάδα», «Θερίζει η Λάβρα». Η εγκατάλειψη των αστικών περιοχών και η φυγή της πλειοψηφίας των ανθρώπων σε επαρχιακές περιοχές δεν αποτέλεσε επαρκή συνθήκη για την χωρίς θύματα αντιμετώπιση του καύσωνα. Ένας «φονικός» συνδυασμός παραγόντων φαίνεται να οδήγησε στην οδυνηρή κατάσταση των περίπου 1.500 νεκρών επισήμως, περίπου 4.000 ανεπισήμως.




Γιατί τόσοι νεκροί;


Η ελλιπής ενημέρωση από πλευράς των κυβερνητικών παραγόντων για τους ορθότερους τρόπους προστασίας από τις υψηλές θερμοκρασίες, κατηγορία που επισύναψε στην κυβέρνηση Παπανδρέου ο Ιατρικός Σύλλογος, η έλλειψη κλιματιστικών όχι μόνο σε ιδιωτικούς αλλά και σε δημόσιους χώρους, αφού θεωρούνταν προϊόν πολυτελείας αλλά κυρίως η διάρκεια, η εμμονή των υψηλών θερμοκρασιών, μέρα και νύχτα, οδήγησαν σε τόσους νεκρούς. Όπως αναφέρει και ο δημοσιογράφος Δημήτρης Ρηγόπουλος : «Πρόκειται σίγουρα για μία από τις μεγαλύτερες τιμές στην Αθήνα, αλλά όχι τη μεγαλύτερη: το καλοκαίρι του 1978 είχαμε πιάσει 48 βαθμούς χωρίς ούτε έναν νεκρό. Το 1987 τη «διαφορά» έκανε η διάρκεια και όχι η ένταση».


Η ταραχή της ελληνικής κοινωνίας ήταν έκδηλη και μια επερχόμενη πολιτική κρίση εξαιτίας αυτής της αποτυχίας χειρισμού φαινόταν να καταφθάνει, αφού και η αξιωματική αντιπολίτευση με τον Κωνσταντίνο Καραμανλή εκμεταλλεύτηκε αυτή την πολιτική ευκαιρία για να διευρύνει την εκλογική του βάση κατηγορώντας την κυβέρνηση Παπανδρέου όχι μόνο για καθυστερημένους χειρισμούς, αλλά και για απόκρυψη του πραγματικού αριθμού των νεκρών εξαιτίας του καύσωνα.



Πράγματι, ενώ επισήμως ανακοινώθηκαν περίπου 1.500 νεκροί, τα πραγματικά νούμερα φαίνεται να κυμαίνονται στους 4.000. Το πρόβλημα που δημιουργήθηκε από αυτό το μεγάλο νούμερο νεκρών και ασθενών ήταν πως δεν υπήρχε χώρος στα νεκροταφεία για την ταφή των νεκρών και χώρος για την νοσηλεία των θερμόπληκτων. Ο στρατός συνέδραμε επιτυχώς στην μεταφορά των ασθενών και βοήθησε στην αντιμετώπιση της κρίσης. Ωστόσο, η εκλογική «ζημιά» στη βάση του ΠΑΣΟΚ είχε γίνει όταν άνθρωποι έχασαν τους αγαπημένους τους και όταν το ΠΑΣΟΚ αποπειράθηκε να δημιουργήσει μια ψευδή κρίση, με την αναγγελία νέου κύματος καύσωνα.

Τότε ήταν μια ακόμη φορά που η πόλη της Αθήνας άδειασε, τρομοκρατημένοι οι περισσότεροι από τις προηγούμενες τραγικές εξελίξεις που οδήγησαν σε θάνατο χιλιάδες ανθρώπους θέτοντας τη χώρα σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης.


Καύσωνας 2021: Κοινωνική και πολιτική επιτυχία


Η τωρινή κατάσταση με 3 νεκρούς εξαιτίας του καύσωνα φαντάζει ιδανική, ειδικά αν τη συγκρίνουμε με την πολύνεκρη πραγματικότητα το καλοκαίρι του 1987. Οι φωτιές βέβαια που έχουν ξεσπάσει σε μεγάλες ελληνικές εκτάσεις, καταστρέφοντας τα πάντα γύρω τους, είτε προκλήθηκαν λόγω των υψηλών θερμοκρασιών, είτε λόγω εμπρησμών αλλάζουν την εικόνα και κάνουν το αποτέλεσμα τελικά τραγικό.

Όσον αφορά τους καύσωνες, όμως, θα μπορούσαμε να μιλήσουμε για κυβερνητική και κοινωνική επιτυχία στο σημείο που συγκρίνουμε το γεγονός με την τεράστια κυβερνητική αποτυχία του 1987. Η ανθρώπινη ζωή και η προστασία της είναι σημαντική, όπως ακριβώς μας δίδαξε και η πανδημία του κορωνοϊού. Οπότε είναι σημαντική επιτυχία η μηδενική απώλεια. Ακόμα και η ελάχιστη απώλεια, αυτή που για μία έρευνα το ποσοστό της δεν είχε κάποια σημασία, που δεν φτάνει για να εξηγήσεις ένα φαινόμενο, να το προσδιορίσεις ως επικίνδυνο ή όχι, αυτή η απώλεια όταν πρόκειται για ανθρώπινη ζωή είναι σημαντική.


Τα θετικά αποτελέσματα της κοινωνικής συμμόρφωσης


Η κοινωνία επίσης φαίνεται να συμμορφώθηκε με τους κανόνες, να ακολούθησε τις ενδείξεις τον ειδικών, όταν μαγαζιά παρέμειναν κλειστά για την προστασία των υπαλλήλων σε πολλά νησιά πανελληνίως, όταν η ηλιοθεραπεία δεν ήταν επιλογή για την πλειοψηφία των ανθρώπων που προτίμησαν να αντιμετωπίσουν τις υψηλές θερμοκρασίες σε μία παραλία ή όταν η χρήση ενός τεχνολογικού επιτεύγματος, του κλιματιστικού, αποδείχθηκε σωτήρια. Δεν είναι τυχαίο που μετά την κρίση εξαιτίας του φονικού καύσωνα του 1987, ξεκίνησε η εγκατάσταση των κλιματιστικών σε ιδιωτικούς και δημόσιους χώρους με την κατάργηση του φόρου πολυτελείας.



Ένα τεχνολογικό επίτευγμα μπόρεσε να αποτάξει ένα εθνικό κολαστήριο. Αν και είμαστε συνηθισμένοι πλέον, δυστυχώς, σε οτιδήποτε ακραίο είτε πρόκειται για θερμοκρασίες είτε για δολοφονίες, αυτά τα ακραία φαινόμενα, οι ακραίες συμπεριφορές και στις περισσότερες περιπτώσεις οι αρνητικές συνέπειες είναι αποτέλεσμα μιας σειράς συνθηκών που καταλήγουν στην παρούσα ακραία κατάσταση.


Η κλιματική αλλαγή, αποτέλεσμα της οποίας, μεταξύ άλλων, αποτελεί και ο καύσωνας που βιώσαμε, δεν αποτελεί πλέον μόνο μια προειδοποίηση για την οποία ακούει κανείς στην τηλεόραση ή διαβάζει περαστικός σε ένα πρωτοσέλιδο. Είναι μία τρέχουσα κατάσταση που σταδιακά επιδεινώνεται και οδηγεί σε αυτές τις συνθήκες ακραίων φαινομένων που δεν πρέπει να συνηθίσουμε ούτε απλά να αντιμετωπίσουμε επιτυχώς επειδή τεχνολογικά μπορούμε αλλά αντίθετα έμπρακτα να περιορίσουμε.

131 προβολές0 σχόλια