Ταλιμπάν και Δύση: Μία Μπερδεμένη Ιστορία

Γράφει η Ιωάννα Μωυσίδου


εικόνα με ταλιμπάν
Οι Ταλιμπάν στο Αφγανιστάν

Οι αποκαρδιωτικές, αναχρονιστικές εικόνες που όλοι γίναμε θεατές εξαιτίας της πτώσης της κυβέρνησης της Καμπούλ, μετά την αποχώρηση των αμερικανικών στρατευμάτων και της ανακατάληψης της εξουσίας από τους Ταλιμπάν ορίζουν την ήττα της Δύσης.


Μία ήττα αν όχι μόνο πολιτική, σίγουρα κοινωνική, πολιτισμική και ηθική. Η ήττα δεν συνοψίζεται στην αποχώρηση των αμερικανικών στρατευμάτων, οπότε και στην αποτυχία διατήρησης δυτικής και κυρίως αμερικανικής επιρροής στην περιοχή. Πρόκειται για ήττα εξαιτίας των νέων πρακτικών -περισσότερο οπισθοδρομικών- που οι νέοι διαχειριστές της εξουσίας έχουν επιβάλει.


Ο αυταρχισμός, η απουσία ή καταπάτηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων με κύριο στόχο το γυναικείο φύλο σε συνδυασμό με την ταχύτητα που αυτά επιτεύχθηκαν και την μάλλον αργοπορημένη αντίδραση της Δύσης συνοψίζουν την ήττα της αμερικανικής διαχείρισης της εξουσίας όλα αυτά τα χρόνια.

γυναίκες στο αφγανιστάν
Γυναίκες στο Αφγανιστάν

Πολιτική και ιστορική αναδρομή


Μία αναδρομή στο παρελθόν και την πολιτική ιστορία του Αφγανιστάν καθιστά σαφές πως οι πολίτες του για πολλές δεκαετίες αποτελούσαν ουσιαστικά τις παράπλευρες απώλειες των διαφόρων πολιτικών επιδιώξεων όπως διαμορφώνονταν σε κάθε περίοδο.


Από την περίοδο του Ψυχρού Πολέμου μέχρι τώρα η έλλειψη παρουσίας ή απλά αρωγή δυτικής δύναμης στην περιοχή έχει οδηγήσει σε ταραγμένο στρατιωτικό, πολιτικό και κοινωνικό τοπίο. Η παρουσία βεβαίως δυτικής δύναμης στην περιοχή, με πλεονάζουσα αυτή της Αμερικής, δεν συνάδει με ύπαρξη αυτής της δυτικής ελευθερίας που απολαμβανόμαστε, σίγουρα όμως διασφάλιζε μια έστω κοινωνική ισορροπία και δυνατότητες.


Πώς όμως εμφανίστηκαν δυτικές δυνάμεις στην περιοχή και γιατί; Πώς είναι δυνατόν το σημερινό Αφγανικό πρόβλημα να μεταφράζεται ως δυτική αποτυχία;

Ο δημοσιογράφος Ρόμπερτ Φισκ αξιολογώντας την κατάσταση στο Αφγανιστάν θεώρησε πως: «Εάν υπάρχει μια χώρα που η Δύση πρέπει να αποφύγει στρατιωτικά είναι η γη του Αφγανιστάν». Τα γεγονότα επιβεβαιώνουν αυτή του τη θεωρεία.

Εσωτερικές δυσκολίες στο Αφγανιστάν και η δυτική παρουσία


Το Αφγανιστάν αποτελεί μία πολυεθνική χώρα, με εσωτερικές διαφορές εξαιτίας της ύπαρξης πολλών και διαφορετικών φυλών στα εδάφη του, γεγονός που καθιστά τη χώρα δύσκολα διαχειρίσιμη.


Ειδικά για μία δυτική δύναμη που λειτουργεί με παρόμοιους τρόπους στην εξωτερική της πολιτική, με «εκπολιτιστικές διαθέσεις», παρέχοντας στρατιωτική υποστήριξη, διατηρώντας την παρουσία και επιρροή της σε δρόμους της Ανατολής και Ασίας όπου το όφελος είναι μεγαλύτερο από το κόστος, συνήθως για να έχει πρόσβαση σε φυσικούς πόρους. Ενώ λοιπόν, στη Καμπούλ, στη πρωτεύουσα του Αφγανιστάν υπό την παρουσία και επιρροή των Σοβιετικών οι εξελίξεις ακολουθούσαν το ρυθμό των Δυτικών χωρών, στην ύπαιθρο, σε πεδίο πολιτικό και κοινωνικό, τα πράγματα ήταν διαφορετικά.


Το γεγονός που έδωσε την πρώτη αφορμή για την είσοδο δυτικής δύναμης στην περιοχή, λοιπόν, τον 20ο αιώνα, ήταν ο Ψυχρός Πόλεμος. Όταν οι διαφορές στην Καμπούλ με αυτές των περιοχών της υπαίθρου οδήγησαν στην δημιουργία δύο αντίπαλων στρατοπέδων από τη μία των Ισλαμιστών, που ήθελαν μια πιο συντηρητική – θρησκευτική κοινωνία και από την άλλη οι Κομμουνιστές και οι Αφγανοί υποστηρικτές τους που γνώρισαν διευρυμένα δικαιώματα σε σχέση με αυτά που τους πρόσφερε η θρησκεία τους.


ταλιμπάν
Συντηρητικά Γκρουπ στο Αφγανιστάν

Ψυχρός Πόλεμος και Η.Π.Α


Με μότο «Ο εχθρός του εχθρού μου είναι φίλος μου» οι Η.Π.Α αντιμετώπισαν ως θετική εξέλιξη την Αφγανική σύρραξη. Υποστήριξαν στρατιωτικά την Αφγανική αντίσταση. Παρείχαν ουσιαστικά στον ανταρτοπόλεμο που διεξήγαγαν οι Αφγανοί όπλα, τεχνογνωσία και στρατιώτες που δημιουργούσαν πιθανότητες επιτυχίας.


Εκτός από την προσθήκη μιας ακόμη χώρας στο χώρο επιρροής του δυτικού μπλόκ, το Αφγανιστάν, αν και δεν διαθέτει γόνιμα εδάφη, ούτε ανήκει στις χώρες που παράγουν πετρέλαιο, έχει σημαντική γεωστρατιγική θέση αφού μέσω αυτού μπορεί να διοχετευθεί πετρέλαιο στις ευρωπαϊκές και Ασιατικές χώρες. Αυτός επίσης αποτελούσε σημαντικό λόγο παραμονής και των Σοβιετικών δυνάμεων στην περιοχή.


Έτσι, την περίοδο του 1979 – 1989, οπότε και αποχώρησε ο κόκκινος στρατός, οι Η.Π.Α και μερικές δυνάμεις της Ευρώπης στηρίζουν έμπρακτα την Αφγανική αντίσταση. Από εκείνη τη στιγμή και έπειτα οι Η.Π.Α, ηθελημένα και μη, εισήλθαν σε αυτό το παιχνίδι επικράτησης που αναπτύχθηκε στην περιοχή. Οι Η.Π.Α είχαν συμφέροντα στην περιοχή, όπως και οι υπόλοιπες δυνάμεις της αντίστασης, που συνέχισαν της αντιπαραθέσεις ακόμα και μετά την επιθυμητή αποχώρηση των Σοβιετικών δυνάμεων.


Οι Αφγανοί πολίτες, ωστόσο ήταν αυτοί που σε κάθε επικράτηση μιας φαινομενικά απελευθερωτικής δύναμης στη συνέχεια ερχόταν αντιμέτωποι με την αυταρχική συμπεριφορά των εξουσιαστών.


Εμφύλιος Πόλεμος στο Αφγανιστάν


στρατιωτικοί κρεμούν την αμερικανική σημαία

Τη δεκαετία του ’90 λοιπόν, μεταξύ των δυνάμεων της αντίστασης και συγκεκριμένα μεταξύ δύο πολιτικών αρχηγών, του Χεκματιάρ και του Μασούντ, εκδηλώθηκαν νέες συγκρούσεις. Τότε ο περισσότερο αγαπητός από την Δύση Μασούντ λόγω των λιγότερο, σχετικά, αυταρχικών και οπισθοδρομικών του συμπεριφορών, αλλά και εξαιτίας τους χολιγουντιανού του προφίλ, ζητούσε την στήριξη των Η.Π.Α. Στη διάρκεια αυτών των συγκρούσεων μπόρεσαν να κάνουν την εμφάνιση τους στην περιοχή.


Υποστηριζόμενοι από το Πακιστάν, οι Ταλιμπάν υπόσχονται και αυτοί ελευθερία και δικαιοσύνη στον Αφγανικό λαό που για καιρό ανέχεται την αυταρχική συμπεριφορά των διαφόρων ηγετών. Έτσι «με δάφνες» υποδέχθηκαν τους Ταλιμπάν ως απελευθερωτές, μια ειρωνική αντίδραση όπως αποδείχθηκε στη συνέχεια.


Το 1996, οι Ταλιμπάν βρίσκονται στην εξουσία με την ανοχή του λαού. Εκείνες οι εικόνες θυμίζουν τις σημερινές. Καταπιεσμένες γυναίκες, άνδρες στους δρόμους με αυταρχική και τιμωριτική διάθεση. Οι Ταλιμπάν συμπεριφέρονταν στις γυναίκες ως υποδεέστερο κοινωνικό φύλο, χωρίς δικαιώματα. Γρήγορα συνειδητοποίησαν οι Αφγανοί πολίτες πως η εξουσία των Ταλιμπάν και η ελευθερία και δικαιοσύνη που είχαν υποσχεθεί είχε περιορισμένη εμβέλεια, αφορούσε μόνο τον ανδρικό πληθυσμό και ακόμα πιο περιορισμένα, τον ανδρικό πληθυσμό που τους υποστήριζε ξεκάθαρα και δεν αντιστέκονταν στα διδάγματα τους.


γυναίκα με παιδί και μπούργκα
Καταπίεση υπό τους Ταλιμπάν

Όπως και σήμερα έτσι και τότε οι δυνατότητες των Αφγανών πολιτών φαίνεται να περιορίστηκαν αισθητά, χωρίς να έχουν ελπίδα για ελευθερία, όταν τα χρόνια πολέμου και αντίστασης φέρνουν συνεχώς αυταρχικές κυβερνήσεις.


Οι Δίδυμοι Πύργοι και η πτώση των Ταλιμπάν


Το 2001, οι Η.Π.Α εισέρχονται ενεργητικά στον πόλεμο κατά των Ταλιμπάν. Οποιαδήποτε συμφέρουσα συμμαχία και αν είχαν συνάψει έλαβε τέλος μετά την επίθεση στους Δίδυμους Πύργους που οργανώθηκε από την Αλ Κάιντα, με αρχηγό τον Οσάμα Μπιν Λάντεν. Τότε, ο Πρόεδρος των Η.Π.Α, Μπους δήλωσε πως: «Κάθε έθνος και κάθε περιοχή έχει να πάρει μία απόφαση. Είστε είτε μαζί μας είτε με τους τρομοκράτες».


η πτώση των δίδυμων πύργων
Η πτώση των δίδυμων πύργων

Ως απάντηση λοιπόν στις τρομοκρατικές επιθέσεις κατά των Η.Π.Α, την Τρίτη 13 Νοεμβρίου 2001, δύο μήνες μετά την επίθεση οι Ταλιμπάν πέφτουν και την εξουσία αναλαμβάνει η Βόρεια Συμμαχία που υποστηρίζεται από της Η.Π.Α.


Η σημερινή κατάσταση


Έτσι, οι Η.Π.Α από τότε στρατιωτικά φαίνεται δεσμευμένη στο Αφγανιστάν. Επιδίδεται σε κοστοβόρους, γι’ αυτήν, πολέμους που σύμφωνα με δηλώσεις των ίδιων των Προέδρων θέλουν να τελειώσουν. Σύμφωνα με τον Τζο Μπάιντεν, αυτός αποτελεί τον Πρόεδρο που επωμίστηκε το πολιτικό τίμημα της αποχώρησης από την Καμπούλ, το Αφγανιστάν.


Το ερώτημα που προκύπτει από την στάση που κράτησαν οι Η.Π.Α είναι γιατί δεν αντέδρασαν ταχύτερα; Είναι αδύνατο να πιστέψουμε πως δεν ήξεραν το χάος που θα προκαλέσει η αποχώρηση τους. Η καθυστερημένη αντίδραση των Η.Π.Α επίσης δηλώνει την ήττα της Δύσης. Αν και η πτώση της κυβέρνησης έγινε αστραπιαία, οι Ταλιμπάν δεν αποτελούν ένα νέο και άρα άγνωστο εχθρό. Γνώριζαν την αυταρχικότητα της συμπεριφοράς τους και της απάνθρωπες και οπισθοδρομικές πολιτικές και κοινωνικές πρακτικές που ακολουθούν.


Εάν δηλαδή για χρόνια σχεδίαζαν οι Η.Π.Α αυτή την αποχώρηση, γιατί δεν μπόρεσαν να αντιληφθούν, έστω ως ένα βαθμό, τις συνέπειες της; Για άλλη μία φορά ο Αφγανικός πληθυσμός εξαρτάται από ξένες δυνάμεις και θεωρεί ως τη μόνη λύση τη μετανάστευση. Η απόφαση δισταγμού και μη επέμβασης σε αυτή την ανθρωπιστική κρίση βαραίνει τη Δύση όπως και ο φόβος για μια τρομοκρατική επέκταση.

28 προβολές0 σχόλια